Meteen naar de tekst springen

INDEX >> ACHTERGRONDEN >>

THEMA - CINEMA CHILI
No - Democratie is een blij product

 

Bob van der Sterre | 15/05/2013


Share/Bookmark

Agressieve agenten slaan met wapenstokken in op burgers. Tanks rollen door de straten. Mensen worden weggevoerd. Enge muziek. Als het filmpje is afgelopen, wachten leiders van de Chileense oppositie op de reactie van René Saavedra, reclameman. ‘Ik denk dat dit niet verkoopt’, zegt hij. Ontsteltenis alom. Weet hij dan niet hoe schurkachtig het regime is? Natuurlijk weet hij dat, maar als je wilt dat mensen voor jou stemmen, dan moet je het anders aanpakken.

Het is 1988 en de regering van Pinochet wordt door de hele wereld onder druk gezet om zijn regime wettigheid te geven. De macht afstaan langs democratische weg gaat de dictator en zijn vertrouwelingen uiteraard te ver. Het enige wat hij kan verzinnen is om een referendum te organiseren, waarbij ook het tegenkamp recht heeft op zendtijd. Si voor Pinochet, No tegen Pinochet. Misschien wel het eenvoudigste referendum aller tijden.

Vreemde situatie
Voor de oppositie natuurlijk een vreemde situatie. Eerst werden hun bijeenkomsten verhinderd, werden ze opgepakt en in de cel gegooid. Nu ineens ‘mogen’ ze samenkomen, en dat niet alleen, ze krijgen ook de mogelijkheid om wat te zeggen op nationale televisie!

Geen wonder dat de gemoederen nogal verhit zijn als René zijn versie presenteert. ‘Wat doet een mimespeler in dit filmpje?’ Sommigen verlaten boos de groep. Ze willen de waarheid zeggen – hoe onaangenaam die ook is, want het referendum zal toch doorgestoken kaart zijn, en die proberen te winnen is kansloos. Anderen hebben wel oren naar zijn positieve verhaal. Ze vragen hem om de campagneleider te worden. En hij accepteert. ‘We moeten creatiever worden, dat is alles’, legt René uit.

Hij begint de campagne door gelijk denkenden te verzamelen. Iemand bedenkt het symbool: een regenboog. Een reeks spotjes à la een frisdrankreclame volgt, met een prettige combinatie van vrolijke humor, blije mensen, opwekkende muziek en subtiele schimpscheuten aan het regime.

Heel Chili kijkt verbaasd toe. De spotjes zijn een soort uitlaatklap voor de gedachten die iedere burger, lijdend onder de dictatuur, heeft. Ze stralen vooral hoop uit (zie onderstaand voorbeeld). Het ja-kamp bekijkt de successen tandenknarsend en heeft geen ander antwoord dan een beeltenis van Pinochet die zegt dat mensen Si moeten stemmen.


Voorbeeld van een origineel campagnefilmpje.

Je kon erop wachten: de intimidatie die volgt. Films verdwijnen, deelnemers worden gevolgd, huizen worden overhoop gehaald. De vingers van het dictatoriale monster jeuken om dit rebels zootje een lesje te leren. Maar de spotjes geven zendtijd en in die tijd kun je ook vertellen hoe je bedreigd wordt. Een beter voorbeeld om tegen de leiders te stemmen kun je niet geven.

Bekend thema
Dramatische films over de coup tegen Salvador Allende zijn er genoeg. Ze focussen op een Chileens thema dat bekend is bij Europeanen: de afzetting van Allende in 1973 en de daarop volgende dictatuur zelf. Het is als met de rol van de maffia in Italiaanse films: in een Chileense film moet toch vaak op een of andere manier de dictatuur worden verwerkt.

Geschiedenis is belangrijk, maar als terreur een excuus wordt om een speelfilm over Chili te maken, is er iets mis. Gruwelijkheid is een wankele basis voor een integere film. Dat is precies waarom de film Imagining Argentina (2003) zo in mijn verkeerde keelgat schoot. Antonio Banderas die Engels praat met Emma Thompson – terwijl ze Argentijnen zouden moeten zijn, in een verhaal geschreven en geregisseerd door Amerikanen. Ik zou het ook vreemd vinden als Argentijnen ineens een speelfilm zouden maken over de moord op Martin Luther King in het Spaans.

Nou kan Pablo Larrain er zelf over meepraten; hij regisseerde immers de film Post Mortem (2010). Letterlijker kan een film niet gaan over de coup tegen Allende – we zien namelijk iemand die bij het mortuarium werkt en ineens moet helpen bij de autopsie op het lichaam van Allende. Wat doet zoiets met een mens?

Post Mortem is te langzaam en te dramatisch naar mijn smaak maar het is in elk geval op en top Chileense cinema, en doet beslist recht aan dat traumatische moment in de Chileense geschiedenis. Ik kan me geen film voorstellen die dat beter zal kunnen doen. Met die film, hoop je, sluiten we de dictatuurexploitatie een keer af.

Andere boeg
Maar No, die in Cannes vorig jaar al in première ging, gooit het over een andere boeg: een waargebeurd verhaal is de aanleiding voor een interessant inkijkje in wat achteraf de nadagen van het dictatoriale regime bleken te zijn. De teugels waren al iets losser, maar nog net zo vast genoeg dat mensen benauwd waren om gearresteerd te worden. De film gaat over mensen die probeerden te leven in een zachtjes aan veranderende maatschappij. De terreur in deze film is nagenoeg onzichtbaar. Een paar kamers die overhoop zijn gegooid, dat is alles wat je ziet.

Met No heeft Larrain zijn Chileense dictatuurtrilogie afgerond, want voor Post Mortem was er nog Tony Manero in 2008, over een door Saturday Night Fever geobsedeerde Chileen in het dictatoriale tijdperk.

Op een dramaschaal zit Post Mortem rechts, Tony Manero in het midden, en No links. De film is een stuk luchtiger van toon. Het script van No kende ook een andere voorgeschiedenis. Andere scripts waren geschreven door Mateo Irribaren en Larrain zelf. Dit verhaal is een toneelstuk geweest van Antonio Skármeta – bekend van de roman Il Postino, waarvan de verfilming ook al subtiel ontroering samenvoegde met humor.

Met Gael García Bernal (Babel, Y Tu Mamá Tambien, La Mala Educación) heeft de film een overtuigende reclameman. Jong, commercieel, succesvol, niet heel erg politiek betrokken, maar wel een goed gevoel voor rechtvaardigheid. Vaste Larrain-acteur Alfredo Castro is er ook weer bij – opnieuw in een sleutelrol als de opponent van René Saavedra. Hij is van hetzelfde reclamebureau als René, ze werken zelfs samen aan projecten, maar hij wil geen veranderingen. Geen wonder dat de Si-campagne hém vraagt om de campagne glad te trekken. Castro speelde ook de hoofdrollen in Post Mortem en Tony Manero en weet in alle drie de films een ander karakter neer te zetten.


Trailer van No.

U-Matic
Het sterkste punt van de film is misschien niet eens het verhaal, en ook niet het acteerwerk, maar de opmerkelijke beslissing om met oude camera’s te filmen. De film is geschoten in U-matic, een camera die direct op videobanden opneemt. Te scherpe contouren, te felle kleuren en complete witte vlakken als de camera tegen de zon in kijkt. Iedereen ouder dan dertig zal meteen een déjà-vu beleven: dit waren beelden die je kent van home video’s van begin jaren negentig.

De reden: zodat historische beelden naadloos overlopen met de beelden die nu zijn gemaakt. En het werkt ongelooflijk goed! Dat bewijst dat je kleding en auto’s kunt veranderen naar de beoogde tijd, maar dat je, als het je daarom gaat, ook de stijl moet aanpassen om echt dat oude gevoel over te brengen. Dat is voor veel filmmakers een brug te ver. En begrijpelijk. Er zitten veel risico’s aan vast. Welke filmkijker wil nu vrijwillig naar overbelichte cinema gaan staren?

Maar het is een briljante zet. De hele film verandert van speelfilm anno 2012 in een geloofwaardige schets van personen in het jaar 1988. Archiefbeelden en echte beelden lopen in elkaar over. Zo ook is het karakter René Saavedra losjes gebaseerd op Eugenio García, en díe kwam namens Pablo Larrain de film in Rotterdam presenteren.

Er zijn van die momenten dat cinema en realiteit zich soms erg fraai samenvoegen.

No ging op het Filmfestival van Cannes 2012 in première en speelde januari 2013 ook op het International Film Festival Rotterdam. De film speelt van begin deze maand in enkele Vlaamse bioscopen.

THEMA - CINEMA CHILI
In de maanden mei en juni richt Planeet Cinema thematisch zijn blik richting cinema Chili.

PLANEET CINEMA

Planeet Cinema is een online filmmagazine. We bekijken films zonder grenzen: oud of nieuw, populair of obscuur.

We geven graag nieuw schrijftalent de kans om online te publiceren.

Planeet Cinema beschikt over een uitgebreid archief van meer dan 6.000 artikelen sinds 1993.

 

HOME
RECENSIES
ACHTERGRONDEN
FESTIVALS
KLASSIEKERS

Twitter Facebook

 

THEMA

THEMA - UIT DE KUNST
Vrouw in een mannenwereld


Met de hulp van een historica draaide de Franse regisseur Bruno Nuytten in 1988 een biopic over een van Frankrijks meest bekende vrouwelijke kunstenaars uit de negentiende eeuw. De gelijknamige film vertelt haar tragische levensverhaal begeleid door de dramatische muziek voor hoofdzakelijk strijkers van componist Gabriel Yared.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
De beeldhouwer die niet wou schilderen


Quizvraagje voor bij de barbecue: wat hebben Mozes, Johannes de Doper, Marcus Antonius, Henry VIII, Michelangelo en God de Vader zelve gemeenschappelijk? Antwoord: ze werden allemaal op film vereeuwigd door Charlton Heston.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Het spanningsveld van de kunstenaar


Een kunstschilder die in de tweede helft van de negentiende eeuw in het zog van het impressionisme op de kunstscène verschijnt, is Auguste Renoir. Deze Fransman die ongeveer 6000 schilderijen maakte, is echter niet de enige kunstenaar die Gilles Bourdos met de film Renoir in de verf zet.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Genialiteit ondergedompeld in miserie


Quoth the raven: ‘nevermore’. Edgar Allan Poe schreef de beroemde dichtregel in 1845, en sindsdien heeft zijn raaf de populaire cultuur niet meer verlaten. Als zelfs The Simpsons je gedicht opnemen in hun Treehouse of Horrorreeks, weet je dat je het als dichter gemaakt hebt.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Pop-art tot de tiende macht


Thierry Guetta is een Fransman die in Los Angeles een tweedehands kledingzaak heeft. Via via ontmoet hij een street art-kunstenaar en hij – notoir allesfilmer – springt bij en filmt alles. Meer street art-kunstenaars laten zich filmen. Een idee voor een documentaire is geboren. Maar er is iets loos. Guetta zal niet rusten voor hij alle kunstenaars heeft gefilmd. Hij ontmoet er veel. Maar er ontbreekt er een: Banksy, die intussen wereldberoemd is geworden met zijn ironische street art.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Wie is er bang van Alfred Hitchcock?


In 2012, meer dan 30 jaar na zijn dood, verschenen er plots twee films over het leven van Alfred Hitchcock. Het mag een wonder zijn dat het zolang geduurd heeft. Hitchcock was een mysterieus man en een gedroomd object voor een biopic.

>>>

UIT HET ARCHIEF

Foto: UIP
SHREK 2
Groen is van doen
>>>