Meteen naar de tekst springen

INDEX >> ACHTERGRONDEN >>

THEMA - PASSIE VOOR DE PALMA
Dressed to Kill - De schaduw van Hitch

 

Hans Dewijngaert | 22/02/2013


Share/Bookmark

Zou Brian De Palma niet stilaan moe worden van al die vergelijkingen met zijn leermeester Alfred Hitchcock? Misschien wel, maar het verbaast ons vooral dat De Palma’s obsessie voor de grootmeester hem zo kwalijk wordt genomen. Zijn beste films – en daar rekenen we Dressed to Kill zeker bij - zijn goed genoeg om uit Hitchcocks schaduw te komen.

De Palma was eind jaren zeventig helemaal doorgebroken met twee boekverfilmingen: Carrie van Stephen King en The Fury van John Farris. Dressed to Kill schreef hij zelf met in het achterhoofd een grote rol voor zijn toenmalige vrouw Nancy Allen (waar hij in 1979 mee trouwde en in 1983 weer van zou scheiden). Het was de start van een ijzersterk decennium. Wie op tien jaar tijd Dressed to Kill, Blow Out, Scarface, Body Double, The Untouchables, Casualties of War en The Bonfire of the Vanities draait, is gewoon een ijzersterk regisseur.

Style over substance
De grootste kritiek op Dressed to Kill is niet eens onterecht. De film is grotendeels style over substance. Wat De Palma wil vertellen is niet eens zo belangrijk. Hoe hij het vertelt des te meer. Criticasters leggen met dat argument ook graag het verschil bloot met Alfred Hitchcock. De grootmeester was ook een visueel genie, maar verloor nooit uit het oog welk doel zijn ingenieuze kaders, experimentele camerashots of duizelingwekkende zooms moesten dienen.

Dat klopt natuurlijk wel, maar doet niets af aan de technische superioriteit van De Palma. De tien minuten durende achtervolging in het Metropolitan Museum in New York geldt als een masterclass in spanningsopbouw. Het is een fascinerend kat-en-muisspel tussen Kate Miller (Angie Dickinson), een seksueel gefrustreerde huisvrouw, en een onbekende man die zomaar naast haar op een bankje komt zitten en daarna weer verdwijnt. Het knappe aan de scène is dat niet de ene de andere achtervolgt, maar dat ze als het ware elkaar lijken te achtervolgen.

Op de scène valt niets af te dingen: camerabewegingen, plaatsing van personages in de ruimte, tempo en snelheid zijn nauwelijks voor verbetering vatbaar. Het is werkelijk adembenemend hoe De Palma de camera door het doolhof manoeuvreert. Het probleem is eerder dat de scène zo vroeg in de film komt, dat je nog maar weinig over het hoofdpersonage Kate weet – en al helemaal niets over die vreemdeling. De Palma wil met de scène ongetwijfeld benadrukken hoe hopeloos zijn protagoniste op zoek is naar een seksueel avontuurtje, maar het is te bruusk, te onvoorbereid. Dat pakte Hitchcock dan weer beter aan in zijn lange, vergelijkbare achtervolgingsscène tussen James Stewart en Kim Novak in Vertigo.

De imposante schaduw van Hitchcock zal altijd wel over De Palma blijven hangen. Niet dat De Palma zich daar over schaamt. Hij rekent Vertigo, naast Lawrence of Arabia en The Red Shoes, tot zijn lievelingsfilms. Ook Psycho? De manier waarop hij zijn vrouwelijk hoofdpersonage al heel snel in de film laat sterven is een scenario-technische ingreep die ook al door Hitchcock werd uitgevoerd met Janet Leigh in Psycho. Twee keer met een mes. Ter verdediging van De Palma: er keken wel meer regisseurs richting Hitchcock. De veel minder bekende Italiaanse regisseur Sergio Martino deed in La coda dello scorpione net hetzelfde: weg ene vrouwelijke actrice, enter de volgende. 

Giallo
De Palma heeft Italiaanse roots. Door al die verwijzingen naar Hitchcock vergeet men wel eens hoe groot de gelijkenissen zijn tussen Dressed to Kill en de tientallen giallo-films die in de jaren zeventig zo populair waren. De Palma zou zijn beroemde moordscène in de lift (waar Angie Dickinson dus aan gort wordt gestoken door de als Bobbi vermomde Michael Caine) gebaseerd hebben op een gelijkaardige scène uit Perché quelle strane gocce di sangue sul corpo di Jennifer? van regisseur Giuliano Carnimeo. Wie beide scènes naast elkaar legt, kan niet om de gelijkenissen heen.

Wie Dressed to Kill uitgebreid zou analyseren, komt hoe dan ook onvermijdelijk bij de giallo-stroming uit. Ook in dat genre was het niet meer dan normaal om met camerastandpunten, close-ups en extreme hoeken te experimenteren. De Palma is een groot liefhebber van de split-screen techniek, die hij ook gebruikte in Phantom of Paradise, Carrie, Blow Out, Mission: Impossible, Snake Eyes en Femme Fatale. Er is de in het zwart gehulde onbekende moordenaar. Het scherpe scheermesje. De expliciete seks. Het dubbelgangersmotief. Het voyeurisme. Het van de pot gerukte einde.

Weinig respectvol uitgedrukt is Dressed to Kill een amalgaan van stijlen en invloeden, van een regisseur die goed heeft rondgekeken en wat hij gezien heeft vervolgens zelf heeft gebruikt maar wel – en dat is belangrijk – op een hoger niveau heeft getild: van imitatio naar aemulatio. Waar vele giallo-regisseurs probeerden, slaagde De Palma. Zijn Dressed to Kill is een soort hoogtepunt, een summum, een climax van een genre dat verderop in de jaren tachtig langzaam zou leegbloeden.

Controverses
De Palma had het voordeel dat hij van alle markten thuis was – in die tijd ook en vooral in het horrorgenre. Hij schuwt de expliciete scènes niet in Dressed to Kill, niet als het om bloot gaat en niet als het om bloed gaat. De combinatie van beide elementen leverde de prent in eerste instantie een X-rating op en een door de MPAA noodzakelijk geachte trimbeurt van een halve minuut.

De controverse betrof onder meer de openingsscène – net als in Carrie een douchescène met veel bloot – waar we zien hoe het personage van Angie Dickinson zich sensueel inzeept en bevredigt. Pas later werd ook duidelijk dat niet de toen 48-jarige Dickinson in de douche stond, maar wel een body double, het Penthouse model Victoria Lynn, wat het dubbelgangersmotief uit de film natuurlijk een extra dimensie gaf.

Een twistpunt vormde ook de hele verhaallijn en de clou van de film waarin blijkt dat de psychiater van dienst, dokter Robert Elliott (gespeeld door Michael Caine) een transgender is die moorden pleegt uit frustratie door zijn geaardheid. Maar waarom zou De Palma daar iets mee bedoeld hebben? Narratief gezien is het gewoon een variatie op het aloude wie-zit-er-achter-het-masker-motief.

Wie Dressed to Kill wil bekijken, moet sowieso open staan voor een portie groteske – in beeldvoering, in regie, in ruwheid, in sensualiteit en ook in verhaallijn en ontknoping. De Palma staat in Dressed to Kill niet op de rem. Hij duwt door. Zijn film vertegenwoordigt alles wat hem op het breekpunt van de jaren zeventig en tachtig fascineert en bezighoudt.

THEMA - PASSIE VOOR DE PALMA
In januari en februari herbekijken we bij Planeet Cinema enkele films van Brian De Palma. Zijn nieuwe film Passion speelde op het Filmfestival van Gent en ging op 13/2/2013 uit in de bioscoopzalen.

PLANEET CINEMA

Planeet Cinema is een online filmmagazine. We bekijken films zonder grenzen: oud of nieuw, populair of obscuur.

We geven graag nieuw schrijftalent de kans om online te publiceren.

Planeet Cinema beschikt over een uitgebreid archief van meer dan 6.000 artikelen sinds 1993.

 

HOME
RECENSIES
ACHTERGRONDEN
FESTIVALS
KLASSIEKERS

Twitter Facebook

 

THEMA

THEMA - UIT DE KUNST
Vrouw in een mannenwereld


Met de hulp van een historica draaide de Franse regisseur Bruno Nuytten in 1988 een biopic over een van Frankrijks meest bekende vrouwelijke kunstenaars uit de negentiende eeuw. De gelijknamige film vertelt haar tragische levensverhaal begeleid door de dramatische muziek voor hoofdzakelijk strijkers van componist Gabriel Yared.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
De beeldhouwer die niet wou schilderen


Quizvraagje voor bij de barbecue: wat hebben Mozes, Johannes de Doper, Marcus Antonius, Henry VIII, Michelangelo en God de Vader zelve gemeenschappelijk? Antwoord: ze werden allemaal op film vereeuwigd door Charlton Heston.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Het spanningsveld van de kunstenaar


Een kunstschilder die in de tweede helft van de negentiende eeuw in het zog van het impressionisme op de kunstscène verschijnt, is Auguste Renoir. Deze Fransman die ongeveer 6000 schilderijen maakte, is echter niet de enige kunstenaar die Gilles Bourdos met de film Renoir in de verf zet.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Genialiteit ondergedompeld in miserie


Quoth the raven: ‘nevermore’. Edgar Allan Poe schreef de beroemde dichtregel in 1845, en sindsdien heeft zijn raaf de populaire cultuur niet meer verlaten. Als zelfs The Simpsons je gedicht opnemen in hun Treehouse of Horrorreeks, weet je dat je het als dichter gemaakt hebt.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Pop-art tot de tiende macht


Thierry Guetta is een Fransman die in Los Angeles een tweedehands kledingzaak heeft. Via via ontmoet hij een street art-kunstenaar en hij – notoir allesfilmer – springt bij en filmt alles. Meer street art-kunstenaars laten zich filmen. Een idee voor een documentaire is geboren. Maar er is iets loos. Guetta zal niet rusten voor hij alle kunstenaars heeft gefilmd. Hij ontmoet er veel. Maar er ontbreekt er een: Banksy, die intussen wereldberoemd is geworden met zijn ironische street art.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Wie is er bang van Alfred Hitchcock?


In 2012, meer dan 30 jaar na zijn dood, verschenen er plots twee films over het leven van Alfred Hitchcock. Het mag een wonder zijn dat het zolang geduurd heeft. Hitchcock was een mysterieus man en een gedroomd object voor een biopic.

>>>

UIT HET ARCHIEF

Foto: Kinepolis
THE CORRUPTOR
Het gele gevaar
>>>