Meteen naar de tekst springen

INDEX >> ACHTERGRONDEN >>

THEMA - PASSIE VOOR DE PALMA
Passion tegenover Crime d'Amour

 

Matthias Van Wichelen | 12/02/2013


Share/Bookmark

Brian De Palma’s Passion is een Engelstalige remake van het Franse Crime d’Amour, een thriller uit 2010 van Alain Corneau. De twee grote namen uit de moderne filmgeschiedenis hebben uit hetzelfde basismateriaal een heel verschillende film gedistilleerd die onmiskenbaar hun stempel draagt.

Centraal staan Christine en Isabelle: ambitieuze vrouwen die zich uit de naad werken in de respectievelijk Parijse en Berlijnse afdeling van een Amerikaanse multinational in de reclamesector. Christine is Isabelles manager en blijkt op alle vlakken superieur. De elegante vrouw heeft ervaring, ligt goed bij het hogere management, barst van het zelfvertrouwen, is charismatisch, onderhandelt gewiekst, weet mensen voor haar kar te spannen, wordt gerespecteerd en straalt een natuurlijk leiderschap uit. Als Christine spreekt, is het muisstil.  

Isabelle is geïntrigeerd en geïmponeerd door haar daadkracht en efficiëntie. Ze is haar voorbeeld en carrièredoel: zo goed worden als zij, even veel geld verdienen en scoren bij de venten en uiteindelijk – ooit een keer – haar positie overnemen. Dat laatste is niet voor meteen want ze heeft wel het verstand, net als de ambitie en de werklust maar het onwankelbare geloof in zichzelf ontbreekt nog. Isabelle is een grijs, onderdanig muisje dat al lang tevreden is dat ze in de schaduw van Christine het vak kan leren. Haar kans in de mantelpakjeswereld komt nog. Denkt ze. Hoopt ze.

De complexe, blijvend evoluerende machtsverhouding tussen de twee vrouwen vormt de basis voor een ingenieuze, potentieel erg onderhoudende misdaadplot. Wanneer de twee botsen, gaan de poppen aan het dansen. De harde, laag-bij-de-grondse, achterbakse en totaal vernederende confrontatie heeft verstrekkende gevolgen.

Beide films spelen weinig subtiel met het cliché dat ruziënde vrouwen altijd voor spektakel zorgen. De gedachtegang is politiek totaal incorrect maar je kan het de filmmakers nauwelijks kwalijk nemen. Vileine wijven die het allerslechtste en gemeenste uit zichzelf puren om elkaar af te maken: veel meer moet dat niet zijn. In theorie dan toch. Op het witte scherm kan het alsnog behoorlijk fout gaan.

De Franse zestiger Alain Corneau en de Amerikaanse zeventiger Brian De Palma hadden meer verleden dan toekomst toen ze begonnen aan hun films. Voor Corneau was het zijn laatste film. Hij overleed een paar weken na de première aan longkanker.

Perfecte balans
De Fransman is typisch zo‘n kerel die in artikels belangrijk genoemd wordt maar waarvan bijna niemand een filmtitel kan opnoemen. Tussen zijn debuut Police Python 357 uit 1976 en Crime d’Amour uit 2010 bouwde hij een fraai oeuvre op dat blijkt geeft van een uitmuntend vakmanschap als regisseur en scenarist. Briljante films heeft hij niet gemaakt en geniaal was hij niet, maar hij schreef en herschreef zijn scenario’s tot ze helemaal klopten, ieder overbodig woord en iedere nutteloze actie geschrapt waren en hij de perfecte balans vond.

Hij maakte het bloedmooie Tous les Matins du Monde (1991) waarmee Guillaume Depardieu doorbrak. Het is zijn bekendste en wereldwijd ook populairste film. Hij draaide het zinderende Série noire met de betreurde Patrick Dewaere en Marie Trintignant. Niet zo lang geleden verfilmde hij met succes Amélie Nothombs bestseller Stupeurs et Tremblements. Dan zijn er nog La Menace (1977) en Le choix des armes (1981) en niet te vergeten Nocturne Indien (1989). Er zit weliswaar geen enkel onbetwist meesterwerk tussen maar met zijn volledige filmografie overvleugelt hij moeiteloos het gros van de Europese cineasten.

Zijn films zijn het resultaat van hard werk, eindeloos geduld en de drang het uiterste te halen uit ieder project. Het resultaat is doordachte, efficiënte, krachtige en heldere cinema. Hoewel hij vooral films maakte met mannelijke hoofdpersonages bleek hij een bijzonder talent te hebben in de omgang met zijn actrices. Sylvie Testud, Marie Trintignant, Anne Brochet, Clémentine Célarié, Myriam Boyer, Marie Dubois wonnen een César of kregen een nominatie voor rollen in zijn films.

Het spoor bijster
Een filmmaker die weet hoe hij zijn vrouwelijke sterren moet aanpakken, doorwrochte scenario’s schrijft en zijn ego kan opzij zetten: dat is niet de standaardomschrijving van Brian De Palma. De kwaliteiten van de Amerikaan liggen eerder op het visuele en technische vlak. De virtuositeit leidt in de beste gevallen tot vlotte vooral uiterst spannende films.

De combinatie van beide sterke elementen zou vuurwerk moeten opleveren: een oerdegelijk scenario waarin iedere komma op de juiste plaats staat verfilmd door een man die alles kan met een camera.

De Palma is altijd omstreden geweest. Zelfs in zijn glorieperiode – ergens in de jaren tachtig – werd hij even vaak grootmeester als Hitchock van de Aldi genoemd. De man achter de camera tijdens de draaiperiode van Passion is onmiskenbaar dezelfde als bij The Black Dahlia, Mission to Mars, Femme Fatale, Redacted, Snake Eyes, Raising Cain en The Bonfire of the Vanities. Ja, het gaat over de artiest die nu al een jaar of vijftien met iedere nieuwe film bewijst dat hij het spoor bijster is.

Zelfs een oppervlakkige studie van zijn oeuvre leert dat de kracht van zijn films niet ligt in de subtiliteit van zijn scenario’s of zijn fluwelen acteursregie. Bij zijn drie succesvolste films kreeg hij een topscenario op zijn bureau. Scarface (scenario van Oliver Stone) is een moderne cultklassieker, Mission Impossbile (scenario van David Koepp en Robert Towne) zijn grootste commerciële succes en The Untouchables (scenario van David Mamet) zijn dramatisch meest voldragen en evenwichtige film.

In die laatste spelen Robert De Niro, Kevin Costner, Andy Garcia en Sean Connery memorabele rollen. Dat is de spreekwoordelijke uitzondering die de regel bevestigt want vooral de laatste jaren slaagt De Palma er in om het allerslechtste uit zijn acteurs te halen. Dat lukt hem ook in Passion wonderbaarlijk goed. Als scenarist schiet hij zichzelf in de voet door te prullen aan een verhaal dat kant-en-klaar was voor verfilming.

Traditionele formulefilm
Crime d’Amour is een traditionele formulefilm en formules werken alleen als je de verhoudingen nauwkeurig respecteert. Hij kon het niet laten om het scenario te verrijken met zijn dikke De Palma-saus. Daarmee leidt hij eigenhandig de ondergang van zijn film in al zijn er verzachtende omstandigheden.

Na zijn reeks artistiek en commerciële flops ligt hij niet meer in Hollywoods bovenste schuif. Hij moet het doen met wat hij aangeboden krijgt en kan beduidend minder eisen stellen dan pakweg dertig jaar geleden. Het budget voor Passion komt grotendeels uit Duitsland – niet uit de Verenigde Staten – en dat heeft een duidelijke impact op de productie. Passion is op alle vlakken een veredelde Euro-Amerikaanse B-film. Een vergane glorie als regisseur, een zeer middelmatige cast – minder dan middelmatig in de bijrollen – en een samenraapsel aan technici. Het zijn geen ideale omstandigheden, maar toch had hij beter kunnen doen.

Beide thrillers staan en vallen met de geloofwaardigheid van Isabelles transformatie. De leerlinge gaat de strijd aan met haar meesteres. De moeilijkheid is om dergelijke, klinische, plotgedreven films tot leven te wekken en er bloed, passie, vuur en levensechte emoties door te jagen. Niet alleen de misdaadelementen moeten kloppen - en als het even kan ook spitsvondig – vooral de drijfveren van de personages moeten geloofwaardig en oprecht zijn.

Psychologische oorlog
Dat lukt gemakkelijker met Ludivine Sagnier en Kristin Scott Thomas in de hoofdrollen dan met Noomi Rapace en Rachel McAdams. Crime d’Amour is een ambitieuze Franse A-film met een stevig budget en de daarbij horende namen met artistieke kilometers op de teller. Het zijn de hoofdrolspeelsters die met hun sterke vertolkingen de film boven de middelmaat doen uitstijgen.

Sagnier bespeelt alle registers van haar emotionele palet. In Isabelle schuilt het naïeve, ietwat kinderlijke dat ze al toonde in 8 Femmes en Pieds nus sur les limaces. Ze is ook de zelfbewuste vamp uit Swimming Pool en de onpeilbare jonge vrouw uit La Petite Lili. Tegenover Sagnier is Kristin Scott Thomas helemaal zichzelf: koel, stijlrijk, ernstig en intelligent gebruik makend van haar vanzelfsprekende overwicht. Eén keer overspeelt ze haar hand. Het komt haar duur te staan.

Isabelle en Christine zijn ook in de Franse versie niet vrij van clichés maar Sagnier en Scott Thomas vechten hun psychologische oorlog uit op een hoog niveau. Gedreven bestoken ze elkaars zwakke plekken. Als roofdieren wachten ze geduldig het juiste moment af om toe te slaan.

De machtsverhoudingen aan het begin zijn duidelijk. Ze verschillen in leeftijd, bekleden een andere functie en gedragen zich totaal anders. Reken daarbij het prestigeverschil tussen de twee actrices. De jonge Sagnier die het opneemt tegen haar bekendere, meer gelauwerde collega. De strijd tegen de gevestigde orde. David tegen Goliath: het blijft een dankbaar, tijdloos en universeel gegeven.

Iedere tactische zet doet de spanning stijgen. Corneau legt zijn kaarten open en bloot op tafel. Isabelles gewaagde plan is stap voor stap te volgen. Het kijkplezier zit in haar lef en in de hoop dat ze slaagt.

De Palma-mixer
Corneau filmt afstandelijk met een statische camera. Muziek is er nauwelijks. De decors en de kostuums zijn oogverblindend zoals dat in een chique corporate thriller hoort maar leiden de aandacht nooit af van de essentie.

Waar de Franse filmmaker zich onzichtbaar maakt om de impact van zijn verhaal te versterken, plaatst de Amerikaan zich zeer nadrukkelijk op het voorplan door het oorspronkelijke verhaal door zijn bekende De Palma-mixer te jagen. Het minimale klankentapijt uit het Franse origineel is vervangen door een loeiende, nauwelijks verteerbare score van zijn vaste componist Pino Donaggio.

Erger, en nog onbegrijpelijker, is het visuele design. Cameraman José Luis Alcaine werkte vaak met Pedro Almodovar, Fernando Trueba en Bigas Luna en is dus best wat excentriciteit gewoon maar wat hij hier doet - of heeft moeten doen - kent geen vergelijk.

De film bestaat voor honderd procent uit hopeloos verouderde, perfect belichte shots. Met wat goede wil is de film te zien als een ode aan de gladde jaren tachtig-esthetiek in de stijl van An Officer and a Gentleman, American Gigolo, Top Gun en Body Double. Alsof de tijd bleef stilstaan, valt de schaduw door de half-geblindeerde ramen en wisselt De Palma close-ups af met blinkende breedbeeldcinema. De ongeïnspireerde aaneenschakeling van enerverende visuele clichés kan ook een persiflage zijn. De makke, voorspelbare montage smoort iedere kans op spanning in de kiem.

In interviews verdedigt De Palma zijn artistieke keuzes met hand en tand. Het is de huidige generatie filmmakers die er niets van begrijpt, te weinig ambitie toont en al lang tevreden is al de acteurs netjes in het kader passen. Tja. Wat kan een mens daarop zeggen? De waarheid is dat er nog een groter probleem is dan zijn holle mooifilmerij: het wankele, totaal ongeloofwaardige scenario.

Ordinaire bitch fight
De Palma’s meest radicale en rampzalige beslissing is om van Isabelle en Christine leeftijdsgenoten te maken. In plaats van een clash tussen nieuwkomers en het establishment is er een veel minder gelaagde en dus minder boeiende strijd tussen gelijk(w)aardigen. Passion heeft meer weg van een ordinaire bitch fight dan op de ijskoude wraakexpeditie uit het origineel.  

Rachel McAdams als Christine en Noomi Rapace als Isabelle bakken niets van hun rollen. Met alle respect voor hun talent maar een regisseur die zijn hoofdrolspeelsters zelf mag kiezen komt uit bij actrices van een ander kaliber. Ze spelen duidelijk in een andere liga dan Ludivine Sagnier en Kristin Scott Thomas en hebben bovendien ook een veel moeilijkere opdracht. Ze hebben niet substantieels om mee te werken. Met deze flutdialogen gaan ook Michelle Williams en Carey Mulligan af als een gieter.

Lichtgewicht Rachel McAdams krijgt in tegenstelling tot Kristin Scott Thomas nooit verkocht dat ze een succesvolle zakenvrouw is die zich opgewerkt heeft binnen het bedrijf. De Amerikaanse Christine is een manipulatief kreng dat haar promotie waarschijnlijk verdiende op de canapé. Ze dwingt niet het minste respect af, niet van haar collega’s en niet van de kijker.

In het Franse origineel had de brave Isabelle haar moordplan nooit bedacht was ze niet zo ontzettend hard op haar ziel getrapt door de enige vrouw waar ze het nooit van verwachtte. Haar respect voor Christine was puur, onbegrensd en onredelijk. Haar reactie op het verraad is behoorlijk extreem maar perfect te begrijpen. Ze is gruwelijk vernederd, haar zelfbeeld ligt aan diggelen.

De Amerikaanse Christine is zo eenzijdig geschetst en oppervlakkig uitgewerkt dat het ondenkbaar is dat de intelligente Isabelle haar bewondert. Ze toont te weinig menselijke en professionele kwaliteiten om haar adoratie te verdienen. Omdat Isabelles persoonlijke band met haar chef minder sterk en onvoorwaardelijk is, komt haar moordzucht uit de lucht vallen. Haar blinde haat is niet dramatisch onderbouwd. De lesbische ondertoon is te puberaal om ernstig te nemen.

Maar kijk: De Palma heeft een verrassing in petto in de vorm van een verborgen tweelingszus die opduikt op het moment dat het misdaadverhaal helemaal vastloopt. Tegen dan heeft hij heeft het meedenken en -voelen al onmogelijk gemaakt met al zijn trucjes en slimmigheidjes. Er zijn zo veel plottwists zonder voorafgaande hints dat het lachwekkend wordt.

Met Passion zakt de Amerikaan nog dieper dan hij al zat. Dat hij nog een herkansing krijgt is niet gegarandeerd. Daarvoor is zijn laatste film een te gênante bedoening. Zijn film heeft uiteindelijk maar één verdienste: hij vestigt de aandacht op een boeiende Franse regisseur wiens films het herontdekken meer dan waard zijn.

THEMA - PASSIE VOOR DE PALMA
In januari en februari herbekijken we bij Planeet Cinema enkele films van Brian De Palma. Zijn nieuwe film Passion speelde op het Filmfestival van Gent en gaat op 13/2/2013 uit in de bioscoopzalen.

PLANEET CINEMA

Planeet Cinema is een online filmmagazine. We bekijken films zonder grenzen: oud of nieuw, populair of obscuur.

We geven graag nieuw schrijftalent de kans om online te publiceren.

Planeet Cinema beschikt over een uitgebreid archief van meer dan 6.000 artikelen sinds 1993.

 

HOME
RECENSIES
ACHTERGRONDEN
FESTIVALS
KLASSIEKERS

Twitter Facebook

 

THEMA

THEMA - UIT DE KUNST
Vrouw in een mannenwereld


Met de hulp van een historica draaide de Franse regisseur Bruno Nuytten in 1988 een biopic over een van Frankrijks meest bekende vrouwelijke kunstenaars uit de negentiende eeuw. De gelijknamige film vertelt haar tragische levensverhaal begeleid door de dramatische muziek voor hoofdzakelijk strijkers van componist Gabriel Yared.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
De beeldhouwer die niet wou schilderen


Quizvraagje voor bij de barbecue: wat hebben Mozes, Johannes de Doper, Marcus Antonius, Henry VIII, Michelangelo en God de Vader zelve gemeenschappelijk? Antwoord: ze werden allemaal op film vereeuwigd door Charlton Heston.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Het spanningsveld van de kunstenaar


Een kunstschilder die in de tweede helft van de negentiende eeuw in het zog van het impressionisme op de kunstscène verschijnt, is Auguste Renoir. Deze Fransman die ongeveer 6000 schilderijen maakte, is echter niet de enige kunstenaar die Gilles Bourdos met de film Renoir in de verf zet.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Genialiteit ondergedompeld in miserie


Quoth the raven: ‘nevermore’. Edgar Allan Poe schreef de beroemde dichtregel in 1845, en sindsdien heeft zijn raaf de populaire cultuur niet meer verlaten. Als zelfs The Simpsons je gedicht opnemen in hun Treehouse of Horrorreeks, weet je dat je het als dichter gemaakt hebt.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Pop-art tot de tiende macht


Thierry Guetta is een Fransman die in Los Angeles een tweedehands kledingzaak heeft. Via via ontmoet hij een street art-kunstenaar en hij – notoir allesfilmer – springt bij en filmt alles. Meer street art-kunstenaars laten zich filmen. Een idee voor een documentaire is geboren. Maar er is iets loos. Guetta zal niet rusten voor hij alle kunstenaars heeft gefilmd. Hij ontmoet er veel. Maar er ontbreekt er een: Banksy, die intussen wereldberoemd is geworden met zijn ironische street art.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Wie is er bang van Alfred Hitchcock?


In 2012, meer dan 30 jaar na zijn dood, verschenen er plots twee films over het leven van Alfred Hitchcock. Het mag een wonder zijn dat het zolang geduurd heeft. Hitchcock was een mysterieus man en een gedroomd object voor een biopic.

>>>

UIT HET ARCHIEF

Foto: Buena Vista
DIRTY DANCING: HAVANA NIGHTS
En dans!
>>>