Meteen naar de tekst springen

INDEX >> ACHTERGRONDEN >>

THEMA - PASSIE VOOR DE PALMA
Casualties of War - Pure cinema in de jungle

 

Wesley Godts | 15/01/2013


Share/Bookmark

Een leuk testje om het jaar mee te openen. Vraag aan een willekeurige filmliefhebber om de drie ultieme Vietnamfilms op te noemen. De kans is groot dat hij/zij onmiddellijk Apocalyps Now en Platoon noemt, vervolgens even nadenkt en daarna ofwel Full Metal Jacket ofwel The Deer Hunter aan het lijstje toevoegt.

Lees ook in dit thema: Blow-Out: Techniek in dienst van sfeer

Allemaal uiteraard zeer waardevolle films. Maar wat is het jammer dat de allerbeste Vietnamfilm steeds over het hoofd gezien wordt. Casualties of War, gedraaid in 1989 door feestneus Brian De Palma, is een virtuoos meesterwerk dat zonder twijfel naast de klassiekers van Coppola en Stone mag staan. Laat het eerherstel beginnen!

De centrale figuur in Casualties is private Eriksson (gespeeld door Michael J. Fox). Eriksson is een groentje, net geland in de hel van Vietnam en vastbesloten om er het beste van te maken. We zien hoe hij chocolade uitdeelt aan Vietnamese kinderen, hoe hij een boer helpt bij het ploegen van zijn akker. Eriksson heeft de pech om terecht te komen in een groep soldaten die onder leiding staan van sergeant Meserve (een piepjonge Sean Penn). De Palma laat in het midden of Meserve altijd al een psychopaat is geweest, of dat de oorlog hem zo gemaakt heeft.

Feit is dat er behoorlijk wat steekjes los zitten aan hem. Tijdens een routinetocht door de jungle besluit Meserve om een jong Vietnamees meisje te ontvoeren uit haar dorp. Eriksson protesteert, maar merkt al snel dat hij alleen staat. De drie andere soldaten uit het platoon zijn even gek als Meserve of ze zijn doodsbang om tegen zijn kar te rijden, en doen dus gewillig mee.

Martelgang
En zo begint een van de grootste martelgangen uit de geschiedenis van de cinema. Het meisje wordt om beurten door al de soldaten (behalve Eriksson) verkracht en mishandeld. Eriksson doet wat hij kan om haar te helpen, maar staat machteloos tegenover zoveel georganiseerde haat. Hij kan niet voorkomen dat het meisje uiteindelijk op hondsbrutale manier vermoord wordt door zijn kompanen en hij keert als een gebroken man terug naar het basiskamp. Daar besluit hij om Meserve en de anderen toch aan te geven, maar hij botst op een muur van ongeloof van zijn superieuren, die het hele zaakje uiteraard liever in de doofpot willen steken.

Uiteindelijk vindt hij toch gehoor en slaagt hij erin om gerechtigheid te verkrijgen. Al blijft zijn geweten voor altijd aan hem knagen, en is hij een zoveelste casualty of war geworden. Het besef dat het verhaal van Casualties of War gebaseerd is op een waargebeurd incident, is genoeg om voor een tijdje je geloof in de mensheid te verliezen.

Machinegun Marty
Achteraf gezien is het een curieuze keuze van De Palma om de centrale rol van Eriksson (we zien heel het verhaal door zijn ogen) aan Michael J. Fox te geven. Fox, eind jaren 80 op het hoogtepunt van zijn populariteit dankzij de Back to the Future films en de sitcom Family Ties, was immers vooral bekend omwille van het ietwat lichtere werk.

Maar zoals zoveel komieken wilde Fox niets liever dan die ene grote serieuze rol. Dat was wat Casualties of War voor hem moest worden. Fox is ideaal gecast; zijn gezicht de perfecte onschuld. Al is het moeilijk om de gedachte ‘Wat doet Marty McFly met dat machinegeweer?’ te onderdrukken wanneer je hem in een veel te grote helm over het scherm ziet banjeren.

Sean Penn als de psychotische Meserve is dan weer een logischere keuze. Met zijn diepe stem en zware Brooklynaccent lijkt Penn in Casualties soms verdacht veel Robert DeNiro te imiteren. Toch is zijn Meserve een van de beste incarnaties van puur kwaad uit de moderne cinema. Je gelooft dat dit een man is die ervoor kan zorgen dat brave huisvaders opeens brutale moordenaars worden.

Penn was naar verluidt behoorlijk method tijdens de opnames. Zo siste hij Fox, net voor de camera zou gaan draaien, steevast toe dat hij maar een onbenullig tv-acteurtje was. Het moet geholpen hebben, want de twee moeten absoluut niet voor elkaar onder doen.  De rest van het platoon wordt gevormd door twee debutanten die het nog behoorlijk ver zouden schoppen: John Leguizamo (Summer of Sam, Moulin Rouge) en John C. Reilly (Magnolia, Boogie Nights)

Masterclass pure cinema
Wat doet Brian De Palma nu in hemelsnaam in de jungle van Vietnam? Het is niet de natuurlijke habitat van een suspense regisseur die zich tot dan toe vooral had beperkt tot gangsterfilms en Hitchcock hommages (of rip-offs, afhankelijk van wie je het vraagt).

Stilistisch gezien is dit een van De Palma’s meest sobere films. Geen split-screens, geen sleazy sex scènes, geen minuten durende camerabewegingen. Toch loopt zijn virtuoze stijl als een rode draad door Casualties. Let op het efficiënte gebruik van zijn geliefde soft focus techniek (waarbij de voorgrond en de achtergrond even scherp zijn) in de scène waarin het Vietnamese meisje neergestoken wordt. Kijk naar de excentrieke camerahoeken wanneer Fox met zijn overste praat of de superbe close-up van Fox in de regen, terwijl de verkrachtingen achter hem doorgaan.

Elke DePalma film is een masterclass van pure cinema, en dat is met deze Casulaties of War niet anders. In het laatste deel van de film, wanneer Fox terug in het basiskamp is en bedreigd wordt door de anderen van zijn platoon, gebruikt De Palma dezelfde suspensetrucjes die hij enkele jaren eerder in Body Double of Blow Out ook al gebruikte. De scène met de bom in het toilet is een fraaie uitbeelding van Hitchcocks definitie van suspense (Als twee mensen met elkaar aan tafel zitten en een bom gaat af, dan is het horror. Als twee mensen met elkaar aan tafel zitten en jij ziet dat er een bom onder tafel ligt, dan wordt het suspense).

Iedereen casualty
Al grijpt DePalma nog vaak terug naar technieken uit zijn vorige films, toch zie je duidelijk dat dit het werk is van een volwassen filmmaker, van iemand die boos is en zijn frustraties kenbaar wil maken. Het is de eerste keer dat De Palma voluit voor de emoties gaat, de dood van het meisje op de spoorwegbrug is eerlijke en pure cinema waar je ijskoud van wordt. Het uitzichtloze van de situatie van Fox, het besef dat je als ‘goede’ mens met een normale set waarden en normen toch compleet weerloos bent wanneer je tegenover een bende gewapende gekken staat, is misschien nog wel het meest gruwelijke uit het hele verhaal.

De klaaglijke filmmuziek van Ennio Morricone (lichtelijk geïnspireerd door zijn eigen score voor Once Upon a Time in America) versterkt dit gevoel alleen nog maar. Wanneer Fox op het einde van de film eindelijk absolutie krijgt, heb je het gevoel dat die echt wel verdiend is.

Casualties of War moet zowat de ultieme anti-oorlogsfilm zijn. De Casualties zijn niet alleen de Vietnamezen, maar ook de Amerikaanse soldaten. Fox omdat hij tot de rest van zijn dagen zal moeten leven met het feit dat hij mede verantwoordelijk is voor de dood van het Vietnamese meisje. Penn en zijn kompanen, die voor de oorlog misschien gewone gezonde boerenjongens waren, maar door het aanhoudende geweld en de gruwel zelf veranderd zijn in monsters die elk normbesef zijn kwijtgeraakt.

Volgens DePalma is het onmogelijk om onbeschadigd uit een oorlog te komen. Het moment dat je iemands leven neemt, verandert er iets fundamenteels in je. En hoe sterk je ook bent, vanaf dan is het heel moeilijk om nog overeind te blijven.

THEMA: PASSIE VOOR DE PALMA
In januari en februari herbekijken we bij Planeet Cinema enkele films van Brian De Palma. Zijn nieuwe film Passion speelde op het Filmfestival van Gent en gaat op 13/2/2013 uit in de bioscoopzalen.

PLANEET CINEMA

Planeet Cinema is een online filmmagazine. We bekijken films zonder grenzen: oud of nieuw, populair of obscuur.

We geven graag nieuw schrijftalent de kans om online te publiceren.

Planeet Cinema beschikt over een uitgebreid archief van meer dan 6.000 artikelen sinds 1993.

 

HOME
RECENSIES
ACHTERGRONDEN
FESTIVALS
KLASSIEKERS

Twitter Facebook

 

THEMA

THEMA - UIT DE KUNST
Vrouw in een mannenwereld


Met de hulp van een historica draaide de Franse regisseur Bruno Nuytten in 1988 een biopic over een van Frankrijks meest bekende vrouwelijke kunstenaars uit de negentiende eeuw. De gelijknamige film vertelt haar tragische levensverhaal begeleid door de dramatische muziek voor hoofdzakelijk strijkers van componist Gabriel Yared.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
De beeldhouwer die niet wou schilderen


Quizvraagje voor bij de barbecue: wat hebben Mozes, Johannes de Doper, Marcus Antonius, Henry VIII, Michelangelo en God de Vader zelve gemeenschappelijk? Antwoord: ze werden allemaal op film vereeuwigd door Charlton Heston.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Het spanningsveld van de kunstenaar


Een kunstschilder die in de tweede helft van de negentiende eeuw in het zog van het impressionisme op de kunstscène verschijnt, is Auguste Renoir. Deze Fransman die ongeveer 6000 schilderijen maakte, is echter niet de enige kunstenaar die Gilles Bourdos met de film Renoir in de verf zet.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Genialiteit ondergedompeld in miserie


Quoth the raven: ‘nevermore’. Edgar Allan Poe schreef de beroemde dichtregel in 1845, en sindsdien heeft zijn raaf de populaire cultuur niet meer verlaten. Als zelfs The Simpsons je gedicht opnemen in hun Treehouse of Horrorreeks, weet je dat je het als dichter gemaakt hebt.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Pop-art tot de tiende macht


Thierry Guetta is een Fransman die in Los Angeles een tweedehands kledingzaak heeft. Via via ontmoet hij een street art-kunstenaar en hij – notoir allesfilmer – springt bij en filmt alles. Meer street art-kunstenaars laten zich filmen. Een idee voor een documentaire is geboren. Maar er is iets loos. Guetta zal niet rusten voor hij alle kunstenaars heeft gefilmd. Hij ontmoet er veel. Maar er ontbreekt er een: Banksy, die intussen wereldberoemd is geworden met zijn ironische street art.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Wie is er bang van Alfred Hitchcock?


In 2012, meer dan 30 jaar na zijn dood, verschenen er plots twee films over het leven van Alfred Hitchcock. Het mag een wonder zijn dat het zolang geduurd heeft. Hitchcock was een mysterieus man en een gedroomd object voor een biopic.

>>>

UIT HET ARCHIEF

New Line
THE UPSIDE OF ANGER
Het tranenmeer
>>>