Meteen naar de tekst springen

INDEX >> FESTIVALS >>

IDFA 2012 (deel 2)
Victor Kossakovsky: IDFA-lieveling

 

Bob van der Sterre | 30/11/2012


Share/Bookmark

Een van mijn lievelingsdocumentaires is Tishe! Man filmt uit zijn raam het absurdistische Rusland in 2002. Het duurde nogal een tijd voordat ik door had dat Tishe! afkomstig was van Kossakovsky, en dat Kossakovsky een van de weinige ‘auteurs’ is in de wereld van de documentaire. Op het IDFA van 2012 is hij de speciale gast, en gaat tijdens een masterclass in op hoe hij documentaires maakt.

IDFA 2012 (deel 3) | IDFA 2012 (deel 2) | IDFA 2012 (deel 1)

Daar zit hij, in een hoekje van Hotel Schiller, rustig aan het werk. Deze man die nu ongetwijfeld op ideeën broedt, is een van de lievelingen van het IDFA-festival. Zijn films worden er al jaren vertoond. ‘Ik kwam een Amsterdammer tegen op luchthaven Schiphol. Hij zei: Victor, ik vind je film zo mooi. In de taxi zei de chauffeur: Victor, ik vind je film zo mooi. En in het hotel ten slotte hoorde ik ook weer: Oh, Victor, ik vind je film zo mooi. Dus ja, ik ben hier geliefd.’

In 1987 maakte Kossakovsky zijn debuut met Lesov, een portret van een Russische filosoof, die stierf vlak het verschijnen van de film. In 1991 volgde The Other Day, waarin hij waarneemt hoe mensen reageren op een stoffelijk overschot dat in Sint-Petersburg al een paar dagen lag te verpieteren. In 1993 volgde een prijzenwinnend portret van een boerenfamilie (The Belovs).

Geboortegenoten
In die chaotische jaren in Rusland waren films moeilijk te financieren. Hij moest leren goedkoop te werken. In 1997 maakte hij Wednesday 19.07.1961; waarin hij op zoek gaat naar andere Petersburgers die ook op zijn geboortedatum zijn geboren; geboortegenoten dus.

In 2000 maakte hij I loved You, een film over relaties in Rusland, in 2002 verscheen Tishe!, waarbij hij tenminste nog uit zijn raam filmde, en in Svyato (2005) filmde hij slechts de binnenkant van zijn huis. Hij had twee jaar lang gordijnen over zijn spiegels gehangen en filmde vervolgens het spiegelbeeld van zijn tweejarig zoontje die voor het eerst in een spiegel kijkt. Svyato valt te vinden via deze link op Vimeo.

In 2011 had hij eindelijk de beschikking over een ruimer budget en maakte hij ¡Vivan las Antipodas!, waarin hij de levens in vier tegenpolen filmde: Argentinië en China, Spanje en Nieuw-Zeeland, Hawaï en Botswana en Rusland en Chili. De film werd zowel door pers en publiek goed ontvangen.

Rigoureus kader
Kossakovsky’s films lijken te gedijen bij een even rigoureus als eenvoudig kader. Hoe klein of groot het idee ook is: het idee lijkt vaak maar een excuus om wat te doen te hebben. Wat het dan wel oplevert, dat weet hij niet. Daarmee neemt hij risico, en zoals hij zelf zegt: ‘Je weet nooit wat er gebeurt als je filmt, maar alle producenten willen juist altijd weten wát je gaat filmen.’

Maar Kossakovsky redt zich vervolgens met zijn straffe principes, waarmee hij niet zomaar een documentaire maakt, maar nog een stap verder zet: een documentair kunstwerk. Het werkt natuurlijk mee dat hij in het absurdistische Rusland woont. Zelfs uit het raam kijken levert daar iets bijzonders op.

Tijdens een interview op het festival legt hij uit dat hij altijd bezig is met ‘het meest onvergetelijke shot’. In ¡Vivan las Antipodas! filmt hij bijvoorbeeld auto’s op de weg terwijl het beeld ronddraait. Het shot is in onderstaande trailer te zien na 53 seconden. Kossakovsky was vooral content met het feit dat in het draaiende shot op de snelweg er net een draaiende cementwagen rijdt. ‘Dat soort geluk is heel belangrijk.’

Protest tegen de filmindustrie
Met deze staat van dienst mag je inderdaad wel eens een masterclass houden en een top tien van je favoriete films laten vertonen op het festival. In een interview met Daphne Bunskoek op het IDFA-festival bespreekt hij zijn visie op zijn vak. Tegelijk heeft hij voor het IDFA zijn eigen strikte regels toegelicht in een masterclass.

Met een camera alleen ben je er niet, legt hij uit. ‘Als je een zanger bent, moet je een goede stem hebben. Zelfde geldt voor films maken. Je kunt niet zeggen: Ik ben aardig, ik heb een camera, ik kan een film gaan maken. Als film je niet verandert, of je niets leert, dan moet je de film niet maken. Als je van tevoren al weet wat je wilt zeggen, maak hem dan niet!’

Spontaniteit is belangrijk; zo ontwikkelde Tishe! zich bijvoorbeeld spontaan als een protest tegen inefficiëntie van Petersburgse stratenmakers, die, als je de film bekijkt, zich voor eeuwig belachelijk hebben gemaakt. Tijdens de masterclass laat hij een andere passage zien, wanneer het regent, en hij toevallig van het ene shot in het andere valt, wat perfect georkestreerd lijkt. De film staat trouwens online op youtube.

Tishe! beschouwt hij ook als protest tegen de filmindustrie. Met zijn leuke, hoge stem en pretoogjes legde Victor Kossakovsky aan Bunskoek uit wat er mis is in zijn vak. ‘De filmindustrie is zijn eigen graf aan het graven. De mensen moeten het verkeerde spel spelen. We produceren veel films, elk jaar meer en meer, niet om het beste resultaat te bereiken, niet om ons publiek te verrassen, maar om de industrie draaiende te houden. We willen ons publiek niet laten genieten. Dat is verkeerd. Mensen hoeven geen films te maken.’

Filmische wereldverbeteraars
Filmische wereldverbeteraars, die vindt Kossakovsky maar een misverstand, vertelt hij in het interview. ‘Iedereen die zichzelf sociaal vindt, wil een film maken, wil de wereld verbeteren en vervuilt eigenlijk de wereld met slechte films. Een film is niet begonnen als journalistiek product. De eerste film was één shot. Pas daarna komen het journalistieke en intellectuele erbij.’

De filmmaker is een kunstenaar die dingen moet doen die van binnenuit opkomen. ‘Ik loop vaak rond in filmacademies en studenten zien die basics niet. Film gaat eerst naar het hart, niet naar het hoofd. De beelden zijn het belangrijkste. Na het eerste beeld moet je meteen van mij houden. Dan moet je denken: Oh, deze man verstaat zijn vak.’

Hij vertelt soms langer bezig te zijn met de muziek in de film dan met het maken van de film zelf. Heel soms gaat het per ongeluk. Toen hij in Tishe! een keer snel moest filmen, was hij net naar muziek van een vriend aan het luisteren. Die muziek hoor je ook in de film: chaotisch, experimenteel, en geeft een fraai effect aan die scène. Hij belde de componist en zei: ‘Ik weet niet hoe, maar je muziek is al terechtgekomen in mijn film. Kun je ook voor de rest van de film iets bedenken?’

Kossakovsky heeft een moeizame verhouding met de mensen die hij filmt. Hij voelt zich een indringer. Waar andere regisseurs graag leed van karakters in beeld brengen, is hij terughoudend. ‘Ik had eens een man op film die vertelde zelfmoord te willen plegen maar dat niet deed, vanwege zijn ouders. Dat kon ik echt niet gebruiken omdat het te schokkend zou zijn voor de ouders.’

Hij noemt regisseur Alexander Sokurov als een van zijn grootste inspiratiebronnen. ‘Bij elke nieuwe film is het alsof hij het filmische alfabet verbetert. In iedere film zit een nieuwe letter, of tenminste een nieuwe komma. Hij is echt geniaal, een heel bijzondere man.’

Kossakovsky’s masterclass is door Idfa op Youtube gezet:

Regels
Kossakovsky’s tien stelregels, die geen regels zijn, zijn als volgt:

1.       Ga niet filmen als je zonder filmen kunt leven

2.       Ga niet filmen als je iets wilt zeggen

3.       Ga niet filmen als je al weet wat je boodschap is voordat je gaat filmen

4.       Film wanneer je haat en liefhebt op hetzelfde moment

5.       Gebruik niet je verstand bij het filmen, maar gebruik je instinct

6.       Dwing mensen niet om een actie of woorden te herhalen

7.       Shots moeten de kijkers nieuwe indrukken bieden

8.       Verhaal is belangrijk, maar perceptie is nog belangrijker

9.       Probeer menselijk te blijven, in het bijzonder terwijl je aan het monteren bent

10.   Volg mijn regels niet, vind je eigen regels.

Top tien favoriete documentaires van Kossakovsky

1.       Look At Her Face (Pavel Kogan, 1968)

2.       Man Of Aran (Robert Flaherty, 1934)

3.       Man With a Movie Camera ( Dziga Vertov, 1929)

4.       Our Mama Is a Hero (Nikolai Obukhovich, 1979)

5.       Position Among The Stars (Leonard Retel Helmrich, 2010)

6.       Seasons Of The Year (Artavazd Pelechian, 1975)

7.       Spiritual voices (Alexander Sokurov, 1995)

8.       Ten Minutes Older (Herz Frank, 1987)

9.       The Tram Runs Through The City (Ludmilla Stanukinas, 1973)

10.   Workingman’s Death (Michael Glawogger, 2005)

PLANEET CINEMA

Planeet Cinema is een online filmmagazine. We bekijken films zonder grenzen: oud of nieuw, populair of obscuur.

We geven graag nieuw schrijftalent de kans om online te publiceren.

Planeet Cinema beschikt over een uitgebreid archief van meer dan 6.000 artikelen sinds 1993.

 

HOME
RECENSIES
ACHTERGRONDEN
FESTIVALS
KLASSIEKERS

Twitter Facebook

 

THEMA

THEMA - UIT DE KUNST
Vrouw in een mannenwereld


Met de hulp van een historica draaide de Franse regisseur Bruno Nuytten in 1988 een biopic over een van Frankrijks meest bekende vrouwelijke kunstenaars uit de negentiende eeuw. De gelijknamige film vertelt haar tragische levensverhaal begeleid door de dramatische muziek voor hoofdzakelijk strijkers van componist Gabriel Yared.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
De beeldhouwer die niet wou schilderen


Quizvraagje voor bij de barbecue: wat hebben Mozes, Johannes de Doper, Marcus Antonius, Henry VIII, Michelangelo en God de Vader zelve gemeenschappelijk? Antwoord: ze werden allemaal op film vereeuwigd door Charlton Heston.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Het spanningsveld van de kunstenaar


Een kunstschilder die in de tweede helft van de negentiende eeuw in het zog van het impressionisme op de kunstscène verschijnt, is Auguste Renoir. Deze Fransman die ongeveer 6000 schilderijen maakte, is echter niet de enige kunstenaar die Gilles Bourdos met de film Renoir in de verf zet.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Genialiteit ondergedompeld in miserie


Quoth the raven: ‘nevermore’. Edgar Allan Poe schreef de beroemde dichtregel in 1845, en sindsdien heeft zijn raaf de populaire cultuur niet meer verlaten. Als zelfs The Simpsons je gedicht opnemen in hun Treehouse of Horrorreeks, weet je dat je het als dichter gemaakt hebt.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Pop-art tot de tiende macht


Thierry Guetta is een Fransman die in Los Angeles een tweedehands kledingzaak heeft. Via via ontmoet hij een street art-kunstenaar en hij – notoir allesfilmer – springt bij en filmt alles. Meer street art-kunstenaars laten zich filmen. Een idee voor een documentaire is geboren. Maar er is iets loos. Guetta zal niet rusten voor hij alle kunstenaars heeft gefilmd. Hij ontmoet er veel. Maar er ontbreekt er een: Banksy, die intussen wereldberoemd is geworden met zijn ironische street art.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Wie is er bang van Alfred Hitchcock?


In 2012, meer dan 30 jaar na zijn dood, verschenen er plots twee films over het leven van Alfred Hitchcock. Het mag een wonder zijn dat het zolang geduurd heeft. Hitchcock was een mysterieus man en een gedroomd object voor een biopic.

>>>

UIT HET ARCHIEF

Cinemien
THE SONG OF SPARROWS
Kop uit het zand
>>>