Meteen naar de tekst springen

INDEX >> FESTIVALS >>

FILMFESTIVAL VAN GENT 2012
De tieners van Gent

 

Matthias Van Wichelen | 02/11/2012


Share/Bookmark

In het Mexicaanse Después de Lucía neemt een tiener haar vader in bescherming door te zwijgen over de vreselijke pesterijen die ze ondergaat op school. In Lore doorkruist het Duitse titelpersonage met haar broers en zusje haar verwoeste land en in Sons of Norway verwerkt een 13-jarig punkertje samen met zijn hippievader de dood van zijn moeder. Drie sterke, eigenzinnige films over opvallende tieners.

Na de dood van zijn vrouw verhuist chef-kok Roberto met zijn tienerdochter Alejandra naar Mexico-Stad. Terwijl hij de opening van zijn nieuwe restaurant voorbereidt, maakt zij nieuwe vrienden. Aanvankelijk verloopt de integratie in hun nieuwe omgeving vlot. Het recente trauma weekt met vertraging onbenoemde en onbesproken gevoelens los die een emotionele wig drijven tussen de vader en de dochter. Alejandra verzwijgt dat ze na een vermijdbare stommiteit het zwarte schaap wordt op school. Ook wanneer het conflict escaleert blijft ze hardnekkig zwijgen. Wat begint met sociale uitsluiting evolueert naar zware pesterijen en eindigt met extreme vernederingen.

Roberto kan onmogelijk weten wat er aan de hand is, zijn dochter wil hem de extra kopzorgen besparen en ze ligt mee aan de gênante basis van het probleem. De Mexicaanse regisseur en scenarist Michel Franco heeft heel behendig opgebouwd naar de hopeloze patstelling.

Weerbare persoonlijkheid
Tijdens de behoedzame introductie van de twee personages plant hij het zaadje van het drama dat gaat losbarsten. Alejandra is een leuk, verstandig, aardig en gevoelig meisje dat in niets verschilt van haar leeftijdsgenoten. Ze maakt plezier, praat open over haar gevoelens en beseft goed hoe ze in de markt ligt bij de jongens. In lange, spontane, erg natuurlijk geacteerde scènes toont Franco hoe Alejandra haar draai vindt, hoe ze recht krabbelt en na haar moeders dood helemaal klaar is om haar leven opnieuw op te pakken.

De zachte manier waarop ze haar vader benadert, de toon waarop ze met hem praat en de vanzelfsprekendheid waarmee ze hem helpt verraden een weerbare persoonlijkheid en een grote zin voor verantwoordelijkheid. Een te grote voor een meisje van haar leeftijd, zo zal later blijken. Het zijn uitgerekend die warme, positieve eigenschappen die door haar klasgenoten ongenadig uitgebuit worden.

Después de Lucía is opgebouwd volgens een ijskoude logica. De pesters doen wat pesters doen. Ze maken maximaal gebruik van de informatie die Alejandra hen zelf gegeven heeft bij hun kennismaking. Haar zwakke plekken liggen bloot en ze beuken er keihard op in. Alejandra reageert op de enig mogelijke manier. Ze ondergaat, probeert te overleven en wacht lijdzaam tot het voorbijgaat.

Psychologische terreur
Hoe erger de pesterijen worden, hoe afstandelijker en statischer Franco filmt. Hij houdt zijn camera onbeweeglijk gericht op de gruwelijkheden waardoor de psychologische terreur nog heftiger overkomt. Alejandra's pijn komt ongefilterd op het doek, niet aangedikt en niet verzacht. Het is pijnlijk en wreed.

Het Mexicaanse drama is een harde maar altijd menselijke kijk op onverwerkt verdriet, gebrek aan menselijke communicatie, de afwezigheid van sociale controle en oncontroleerbare groepsprocessen. Actrice Tessa Ia uit de interne conflicten van haar personage heel subtiel en zacht. Alejandra is kalm, moedig  en sterk – anders zou ze kraken – maar ze verweert zich niet en toch is ze niet laf. Dat dubbele in haar personage maakt de film even boeiend als ontregelend.

Michel Franco houdt de spanning onverminderd hoog en eindigt met een straffe, choquerende  en bevredigende finale. Het is niet de eerste film over pesters en het zal ook niet de laatste zijn. Hij benadert het thema zuiverder en rauwer dan de meeste voorgangers. De feiten blijven de feiten maar de drijfveren van de personages zijn ambigue en moeilijk te plaatsen. Het drama speelt zich niet enkel af in de klas maar ook in de hoofden van Alejandra en Roberto. Después de Lucía is magnifiek belichte, uitdagende, perfect uitgebalanceerde auteurscinema.

Hallucinante beproeving
Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog trekt Lore met haar twee broertjes, zusje en hun babybroertje van het Zwarte Woud naar Hamburg. Dat is 900 kilometer dwars door een wetteloos, ontregeld land. Hitler is van de macht verdreven. Russen, Engelsen en Amerikanen hebben elk hun zone afgebakend. De rest van het land is vrij, of anders gezegd: daar is niet honderd procent duidelijk wie het voor het zeggen heeft. Het machtsvacuüm maakt Lore's voetreis door bossen en velden een hallucinante beproeving.

De tocht is niet alleen fysiek slopend, hij is vooral mentaal een loodzware opgave. Alle bestaande zekerheden, normen en waarden, wereldbeelden, sociale conventies en omgangspatronen zijn in één klap weggeveegd. Het leven onder Hitler was duidelijk, geregeld en ultra voorspelbaar. Wat je deed en wat je dacht was netjes voorgekauwd.

Zelfstandig nadenken over goed en fout hoorde niet tot de gewoonten. Dat is nu net wat Lore moet doen om veilig de andere kant van post-apocalyptisch Duitsland te bereiken. Het gaat niet enkel om haar. Ze draagt de verantwoordelijkheid voor haar broers en zusje. Zelf is ze geen meisje meer, ook nog geen vrouw.

Ze is het kind van haar tijd en van haar opvoeding: naïef, volgzaam en onwetend. Veel tijd krijgt Lore niet om de situatie te overdenken. Met vallen en opstaan moet ze leren wie ze kan vertrouwen, het gevaar inschatten en haar veiligheid verzekeren. Niets van wat ze in haar jonge leven geleerd of meegemaakt heeft, kan haar daar bij helpen.

Overrompelende indruk
Debutante Saskia Rosendahl maakt een overrompelende indruk in de titelrol. Ze is een vat vol twijfel dat ergens de kracht en de inspiratie zal moeten vinden om zichzelf te overstijgen. Het wordt nog ingewikkelder wanneer een joodse jonge man zijn hulp aanbiedt. Adam Arkapaws geraffineerde camerawerk vertelt driekwart van het verhaal. De close-ups zijn wondermooi, de bruingrijze landschappen jagen de kijker de stuipen op het lijf. Door zijn lens heeft naoorlogs Duitsland wel wat weg van het Wilde Westen.

De tweede film van de Australische Cate Shortland is een buitengewoon interessant, door sterke personages voortgestuwd psychologisch drama dat zich afspeelt in een onwezenlijke periode. In dit Duitsland is geen wit of zwart, er is heel veel grijs. Shortland speelt die politieke en sociale onzekerheden en de totale afwezigheid van een referentiekader uitstekend uit. Iedere actie en beslissing is een risico, zorgt voor potentieel gevaar. De hele tijd hangt een strop rond de nek van de kinderen. Afhankelijk van de omstandigheden zit die wat losser of wat strakker.

In het uitgebeende scenario is geen plaats voor vooroordelen of effectbejag, wel voor een meisje dat vrouw wordt in extreme omstandigheden. Lore is een ongebruikelijk genuanceerde schets over een tijdsperiode waarin de wereld voor alle Duitsers – voor of tegen Hitler, of neutraal voor zover dat mogelijk was – instortte. De verwarring die daarmee gepaard gaat, is het echte onderwerp van de film. De inhoudelijke en visuele beheersing van Shortland versterkt de urgentie van haar persoonlijke verhaal. Ze balanceert op een dunne koord, blijft altijd overeind en bereikt haar doel. Net als Lore.

Linkse rakker
Rebellen tegen je ouders is niet cool als je ouders die rebellie luid toejuichen. De vader van Nikolaj is een idealistische linkse rakker die niet gelooft in opvoeding. Net wanneer de 13-jarige de punk ontdekt – compleet met veiligheidsspelden en andere geijkte modeattributen – sterft zijn moeder. Het punkertje en de overjaarse hippie moeten het met elkaar zien te redden. Sons of Norway is een ontroerende en hilarische coming-of-age film over hun woelige parcours. Net omdat de vader geen heil ziet in richtlijnen en bestraffing zitten ze binnen de kortste keren in de problemen. Altijd staat de vader achter zijn zoon, redt hij hem uit de meest benarde situaties.

Wat de vader doet is pedagogisch totaal onverantwoord maar het komt zo diep uit zijn hart en hij brengt het zo overtuigend dat je er onmogelijk het kwaad van kan inzien. De niet-alledaagse vader-zoonrelatie is dermate hecht dat – afgezien van die enorme rosse baard – niet te zien is wie het kind is en wie de volwassene. Het zijn twee coole gasten die elkaar opvoeden. Nikolaj helpt zijn vader door het rouwproces, de vader zet Nikolaj op weg naar de volwassenheid.

Asmund Hoeg (Nikolaj) en Sven Nordin (de vader) vormen het meest ontwapenende en onweerstaanbare duo van het hele festival. Hun komische timing is perfect en ze leggen genoeg gevoel in hun vertolkingen om geloofwaardig te blijven. De straffe scènes volgen elkaar snel op. Die in het nudistenkamp en hun eerste optreden zijn onvergetelijk maar het allermooist is toch dat ene moment waarop ze elkaar echt begrijpen, dat ze beseffen dat ze het verdriet verwerkt hebben.

Regisseur Jens Lien verwerkt onder het luchtige oppervlak een aantal stevige thema’s. Hij houdt de toon speels en swingend terwijl hij het heeft over depressies, rouw, drugs, opvoeding en ontsporend gedrag. Hij brengt het spontaan, verwerkt in geestige taferelen die de personages reliëf geven en hun herkenbaarheid verhogen.

Sons of Norway is een onverwacht grappige, gevoelige, herkenbare feel good movie met een knallende soundtrack, zalige vertolkingen en een heerlijk strak tempo: cinema die een groot publiek verdient. Hopelijk pikt een Belgische of Nederlandse distributeur dit Noorse diamantje snel op.

Lees ook:
FILMFESTIVAL VAN GENT 2012
- Het festival dag per dag: recensies
FILMFESTIVAL VAN GENT 2012 - Er zit muziek in nieuwe lichting Belgische films

PLANEET CINEMA

Planeet Cinema is een online filmmagazine. We bekijken films zonder grenzen: oud of nieuw, populair of obscuur.

We geven graag nieuw schrijftalent de kans om online te publiceren.

Planeet Cinema beschikt over een uitgebreid archief van meer dan 6.000 artikelen sinds 1993.

 

HOME
RECENSIES
ACHTERGRONDEN
FESTIVALS
KLASSIEKERS

Twitter Facebook

 

THEMA

THEMA - UIT DE KUNST
Vrouw in een mannenwereld


Met de hulp van een historica draaide de Franse regisseur Bruno Nuytten in 1988 een biopic over een van Frankrijks meest bekende vrouwelijke kunstenaars uit de negentiende eeuw. De gelijknamige film vertelt haar tragische levensverhaal begeleid door de dramatische muziek voor hoofdzakelijk strijkers van componist Gabriel Yared.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
De beeldhouwer die niet wou schilderen


Quizvraagje voor bij de barbecue: wat hebben Mozes, Johannes de Doper, Marcus Antonius, Henry VIII, Michelangelo en God de Vader zelve gemeenschappelijk? Antwoord: ze werden allemaal op film vereeuwigd door Charlton Heston.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Het spanningsveld van de kunstenaar


Een kunstschilder die in de tweede helft van de negentiende eeuw in het zog van het impressionisme op de kunstscène verschijnt, is Auguste Renoir. Deze Fransman die ongeveer 6000 schilderijen maakte, is echter niet de enige kunstenaar die Gilles Bourdos met de film Renoir in de verf zet.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Genialiteit ondergedompeld in miserie


Quoth the raven: ‘nevermore’. Edgar Allan Poe schreef de beroemde dichtregel in 1845, en sindsdien heeft zijn raaf de populaire cultuur niet meer verlaten. Als zelfs The Simpsons je gedicht opnemen in hun Treehouse of Horrorreeks, weet je dat je het als dichter gemaakt hebt.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Pop-art tot de tiende macht


Thierry Guetta is een Fransman die in Los Angeles een tweedehands kledingzaak heeft. Via via ontmoet hij een street art-kunstenaar en hij – notoir allesfilmer – springt bij en filmt alles. Meer street art-kunstenaars laten zich filmen. Een idee voor een documentaire is geboren. Maar er is iets loos. Guetta zal niet rusten voor hij alle kunstenaars heeft gefilmd. Hij ontmoet er veel. Maar er ontbreekt er een: Banksy, die intussen wereldberoemd is geworden met zijn ironische street art.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Wie is er bang van Alfred Hitchcock?


In 2012, meer dan 30 jaar na zijn dood, verschenen er plots twee films over het leven van Alfred Hitchcock. Het mag een wonder zijn dat het zolang geduurd heeft. Hitchcock was een mysterieus man en een gedroomd object voor een biopic.

>>>

UIT HET ARCHIEF

A-Film
BROKEN FLOWERS
Als je maar beweegt
>>>