Meteen naar de tekst springen

INDEX >> KLASSIEKERS >>

THE BIRDS
De vogel als metafoor?

 

Wesley Godts | 27/08/2012


Share/Bookmark

Er is altijd al wat onenigheid geweest over de juiste plaats van The Birds in Hitchcocks’ filmoeuvre. Is het de laatste van een ongeëvenaarde reeks meesterwerken (Vertigo, North by Northwest, Psycho, The Birds)? Of is het de eerste in een reeks van halve en hele mislukkingen (The Birds, Marnie, Torn Curtain, Topaz) die het einde van zijn carrière kenmerkten? Is het een nakomelingetje van de paranoïde sciencefictionfilms die in de jaren vijftig zo populair waren? Of een voorloper van de rampenfilms die in de jaren zeventig furore maakten? Eén ding is zeker: The Birds is veel meer dan een film over een stadje met een meeuwenplaag.

In het begin van de jaren 60 had Alfred Hitchcock een probleem: hij zat zonder filmsterren. Cary Grant was op vrijwillig pensioen gegaan, James Stewart begon te oud te worden en Grace Kelly was gecast in een levenslange rol als sprookjesprinses. Dus was Hitch gedwongen om op zoek te gaan naar een nieuwe coole blondine die hij in zijn films de duivel kon aandoen. Hij vond zijn slachtoffer in een televisiecommercial voor een light frisdrank (die bestonden toen dus ook al).

Hitchcock kennende zal hij weinig aandacht aan het drankje geschonken hebben, maar des te meer aan de ravissante blondine die het product aanprijsde. Enkele telefoontjes later stond Natasha ‘Tippi’ Hedren onder een persoonlijk contract bij de meester van suspense. Later zou ze ondervinden dat dit niet de place to be was, maar voorlopig leek alles koek en ei tussen de twee. Hitchcock voorzag in acteerlessen en stylingsadviezen (parallellen met de plot van Vertigo kunnen niemand ontgaan) en gaf Tippi de hoofdrol van Melanie Daniels in zijn nieuwe film The Birds.

Ongemakkelijke driehoek
The Birds was gebaseerd op het gelijknamige kortverhaal van Daphné Du Maurier, van wie Hitchcock al eerder Jamaica Inn en Rebecca verfilmde. Buiten de titel en de basissituatie (een dorp dat geterroriseerd wordt door een gigantische zwerm vogels) heeft Hitchcocks film echter weinig met Du Mauriers verhaal gemeen.

Hitch focuste zijn blik op het stadje Bodega Bay en het gezin Brenner. De oudste zoon Mitch (vertolkt door de Australische eik Rod Taylor) ontmoet in de stad societygirl Melanie. Melanie, dochter van een krantenbaas en niet vies van een schandaal of twee, raakt geïntrigeerd door Mitch en besluit het weekend door te brengen in Bodega Bay.

Daar maakt ze kennis met zijn kleine zus Cathy (Veronica Cartwright, 15 jaar voor Alien) en zijn dominante moeder Lydia (Jessica Tandy, 25 jaar voor Driving Miss Daisy). Net als zowat alle moeders in het werk van Hitchcock zitten er ook bij deze Lydia een aantal vijsjes los en nog voordat je ‘Oedipus’ kan zeggen, zitten Melanie, Mitch en Lydia in een ongemakkelijke driehoek. En dan moeten onze gevleugelde vrienden nog arriveren.

Payback time
Het duurt een goeie drie kwartier vooraleer Hitchcock de eerste vogelaanval op ons loslaat. Om het geduld van zijn publiek niet te veel op de proef te stellen, laat hij wel heel wat scènes in die eerste 45 minuten eindigen met vogels. Kraaien die samentroepen op een telefoondraad, een meeuw die tegen een deur vliegt, zieke kippen die voor onrust zorgen in het Brennerhuishouden…

Waarom de vogels precies aanvallen is al 50 jaar lang een bron van heel wat discussie. Zij die de Freudiaanse lezing van de film volgen, zeggen dat Lydia de aanvallen triggert door haar jaloers/obsessief gedrag. Zij dwalen, de vogels deden al raar vooraleer Melanie in Bodega Bay arriveerde.

Er valt wel wat te zeggen voor de theorie die stelt dat elke vogelaanval plaatsvindt nadat een personage uiting heeft gegeven aan een gevoel van angst of verlatenheid. De vogels als een metafoor? Of zijn ze toch gewoonweg uit op wraak, zoals Hitchcock zelf insinueert in de leuke trailer van de film. Payback time voor al die broodjes kip curry en al die danseressen met pluimen in hun achterste in dancing Paris/Las Vegas.

Gedateerd
De film geeft geen enkele verklaringvoor het bizarre gedrag van de vogels, en de ironicus Hitchcock zelf lijkt er ook niet echt in geïnteresseerd te zijn. Hij geniet vooral van het tonen hoe het mooi georganiseerde leventje van de mensheid zomaar in chaos kan ontaarden, hoe de mensen zelf opgesloten worden in een kooi (of telefooncel, of huis) terwijl de vogels de macht overnemen. Back in your guilded cage, Melanie Daniels!

The Birds is zeker niet de grootste film die Hitchcock maakte. In tegenstelling tot het merendeel van zijn andere klassiekers doet The Birds vaak een beetje gedateerd aan. De knullige special effects die de vogelaanvallen moeten verbeelden zijn hier zeker deels mee verantwoordelijk voor.

Tippi Hedren slaagt er niet in om Melanie Daniels helemaal tot leven te laten komen. Ze komt vaak wat houterig over, al zal de manier waarop Hitchcock haar op de set behandelde daar zeker ook wat mee te maken hebben. Voor het filmen van de laatste scène, waarin Melanie op haar eentje naar de zolder gaat om daar aangevallen te worden door een uitzinnige volière, gooide Hitch vijf dagen lagen levende vogels naar haar hoofd. Toen de scène eindelijk gedraaid was, moest een compleet vermoeide Hedren gehospitaliseerd worden.

Vintage Hitchcock
Toch valt er heel wat moois te beleven in The Birds. De klimrekscène, de vogels die Melanie aanvallen in een telefooncel, het ontdekken van de boer met de uitgestoken ogen… Het is allemaal vintage Hitchcock: een ijzersterke montage en een ijzingwekkend geluidlandschap (geen filmmuziek deze keer, wel een boel elektronisch vogelgekrijs) zorgen ervoor dat de suspense ook in The Birds hoge toppen scheert.

Het einde van de film, waarin de auto van de Brenners door een tapijt van vogels wegrijdt, is terecht wereldberoemd. De zon gaat bijna onder, de gewonde Melanie legt haar hoofd te rusten op Lydia’s schouder en de autoradio zendt doemsberichten uit. En de vogels? Zij wachten geduldig af.

Vorige afleveringen:
FAHRENHEIT 451 - Truffaut verbrandt zijn vingers
TOUCH OF EVIL - De dure onachtzaamheid van Orson Welles
GASLIGHT - Ingrid Bergman was nooit beter

REEKS (124) – KLASSIEKER
In deze rubriek snuffelen we elke editie langs grote, kleine en vergeten filmklassiekers.

PLANEET CINEMA

Planeet Cinema is een online filmmagazine. We bekijken films zonder grenzen: oud of nieuw, populair of obscuur.

We geven graag nieuw schrijftalent de kans om online te publiceren.

Planeet Cinema beschikt over een uitgebreid archief van meer dan 6.000 artikelen sinds 1993.

 

HOME
RECENSIES
ACHTERGRONDEN
FESTIVALS
KLASSIEKERS

Twitter Facebook

 

THEMA

THEMA - UIT DE KUNST
Vrouw in een mannenwereld


Met de hulp van een historica draaide de Franse regisseur Bruno Nuytten in 1988 een biopic over een van Frankrijks meest bekende vrouwelijke kunstenaars uit de negentiende eeuw. De gelijknamige film vertelt haar tragische levensverhaal begeleid door de dramatische muziek voor hoofdzakelijk strijkers van componist Gabriel Yared.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
De beeldhouwer die niet wou schilderen


Quizvraagje voor bij de barbecue: wat hebben Mozes, Johannes de Doper, Marcus Antonius, Henry VIII, Michelangelo en God de Vader zelve gemeenschappelijk? Antwoord: ze werden allemaal op film vereeuwigd door Charlton Heston.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Het spanningsveld van de kunstenaar


Een kunstschilder die in de tweede helft van de negentiende eeuw in het zog van het impressionisme op de kunstscène verschijnt, is Auguste Renoir. Deze Fransman die ongeveer 6000 schilderijen maakte, is echter niet de enige kunstenaar die Gilles Bourdos met de film Renoir in de verf zet.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Genialiteit ondergedompeld in miserie


Quoth the raven: ‘nevermore’. Edgar Allan Poe schreef de beroemde dichtregel in 1845, en sindsdien heeft zijn raaf de populaire cultuur niet meer verlaten. Als zelfs The Simpsons je gedicht opnemen in hun Treehouse of Horrorreeks, weet je dat je het als dichter gemaakt hebt.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Pop-art tot de tiende macht


Thierry Guetta is een Fransman die in Los Angeles een tweedehands kledingzaak heeft. Via via ontmoet hij een street art-kunstenaar en hij – notoir allesfilmer – springt bij en filmt alles. Meer street art-kunstenaars laten zich filmen. Een idee voor een documentaire is geboren. Maar er is iets loos. Guetta zal niet rusten voor hij alle kunstenaars heeft gefilmd. Hij ontmoet er veel. Maar er ontbreekt er een: Banksy, die intussen wereldberoemd is geworden met zijn ironische street art.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Wie is er bang van Alfred Hitchcock?


In 2012, meer dan 30 jaar na zijn dood, verschenen er plots twee films over het leven van Alfred Hitchcock. Het mag een wonder zijn dat het zolang geduurd heeft. Hitchcock was een mysterieus man en een gedroomd object voor een biopic.

>>>

UIT HET ARCHIEF

Buena Vista
THE LOOKOUT
Op de uitkijk
>>>