Meteen naar de tekst springen
Lena: graaft zich vast in het geheugen. (c) BFD

INDEX >> FESTIVALS >>

FILMFESTIVAL VAN GENT 2011
De achilleshiel van vier kwetsbare films

 

Matthias Van Wichelen | 02/11/2011


Share/Bookmark

Naar de premières van de vier Belgisch getinte films werd in Gent reikhalzend uitgekeken. Lena, Blue Bird, L'Hiver Dernier en The Invader kregen een gemengd onthaal. Aandacht en applaus genoeg maar ook kritische geluiden. Het belang van een publieksprijs moet niet overschat worden maar de hoogste Belgische film terugvinden op een gedeelde 27ste plaats is een teken aan de wand. Het Gentse kennerspubliek bleek niet honderd procent overtuigd.

Zowel inhoudelijk als vormelijk biedt het viertal een stevige uitdaging, ook voor het getrainde cinefiele oog. De keuzes die de regisseurs maakten, zijn zeer gedurfd en artistiek honderd procent te verantwoorden. Tegelijkertijd zijn het die opvallende keuzes die hun film maken of kraken. Ze vormen de achilleshiel van de producties.

Een eventuele goed- of afkeuring heeft niets te maken met de klassieke populair versus artistiek-tegenstelling. Zelfs al begrijp je het effect dat Nicolas Provost met The Invader en Gust Van den Berghe met Blue Bird willen bereiken en zelfs al erken je de artistieke waarde van hun werk, dan nog is het mogelijk dat je er werkelijk geen bal aan vindt, dat de films je niet raken.

De films dragen nadrukkelijk de persoonlijke stempel van de makers, mannen die niet wakker liggen van box office resultaten. Hun integriteit is belangrijker dan publieksvriendelijke toegevingen .

Blauwe vogel
Niet geheel onverwacht lokt Blue Bird de extreemste reacties uit. Een jaar na de veelbesproken Felix Timmermans-verfilming En Waar de Sterre Bleef Stille Staan presenteert Gust Van den Berghe al zijn tweede film. Opnieuw valt te vrezen dat het een film is waar iedereen over praat maar die (bijna) niemand ziet.

Blue Bird (c) Minds Meet Dat hij voor En Waar de Sterre Bleef Stille Staan acteurs met het downsyndroom castte, was voor veel kijkers een onoverwinnelijk obstakel. Die kijkers laten zich niet eenvoudig overtuigen om zich aan de nieuwe Gust Van den Berghe te wagen. Deze keer vertelt hij een uiterst charmant coming-of-age verhaal over twee Afrikaanse kindjes die op zoek gaan naar hun ontsnapte blauwe vogel.

Tijdens hun zoektocht ontdekken ze de wereld van de volwassenen. Niets aan de film is mis te interpreteren. Van den Berghe vertelt traag maar kraakhelder en met veel gevoel voor humor. Het is de maffe blauwe filter die opzien baart. Het ultrabreedbeeld is een gigantische troef net als de ongewone camerastandpunten en de aparte soundtrack. Het is de blauwe schijn die de kijker wild maakt: van enthousiasme of pure ergernis.

Wie er niet gewend aan geraakt, knapt finaal af op de blauwe negertjes en geniet ook niet meer van de majestueus gefilmde landschappen en de vele visueel verbluffende shots. Wie wel mee is, ziet een ronduit geniale, sprookjesachtige film. Voegt de blauwe schijn iets toe aan het verhaal? Helemaal niet. Dat weet de regisseur zelf ook wel en hij beseft dat niet iedereen zijn kunstje zal waarderen. Het blauw past wel binnen de sterk persoonlijke totaalervaring die de regisseur met zijn film wil creëren.

Televisieformaat
Recht tegenover het wider-than-widescreen van Blue Bird staat Lena. Christophe Van Rompaey koos voor het ouderwetse televisieformaat 4/3 om de visuele ballast in zijn film tot een strikt minimum te beperkten. Alle aandacht gaat naar het titelpersonage en het drama dat zich op gang trekt. Het werkt. Deze film gaat over Lena en over niemand anders dan Lena.

Lena (c) BFD Door het televisieformaat zit je natuurlijk met een bioscoopscherm dat voor de helft onbenut blijft. Lena's formaat roept dezelfde retorische vraag op als Blue Birds blauwe filter: waarom toch? Zou Lena minder sterk geweest zijn in het gebruikelijke panoramabeeld? Er zijn genoeg voorbeelden van in panorama geschoten drama's om aan te nemen van niet. De 4/3 is niet Van Rompaey's enige voor discussie vatbare beslissing.

Dit type verhaal volledig chronologisch vertellen is niet vanzelfsprekend. Het klinkt nochtans logisch. Van a naar b, opbouwend naar een emotionele uppercut. De donkere aard van de personages en hun ingewikkelde onderlinge relaties smeekt om een andere, meer complexe vertelstructuur. Open met de slotscène – zoals 95% van de films uit het genre - en je krijgt een (heel andere) spanningsboog. Lena is personage dat zich vast graaft in het geheugen. Haar gedrag is onvoorspelbaar, haar beslissingen niet te begrijpen hoe lang je er ook over blijft nadenken. Dat is consistent.

Ongrijpbaar
Bij The Invader en L'Hiver Dernier zit het venijn niet in de vorm maar in de plotontwikkeling. De varianten op het één tegen allen-thema plooien zich niet naar de verwachtingen en overtreden de bestaande genreconventies. In immigrantenfilms worden de personages geacht de speelbal te zijn van een hun vijandige omgeving. Zij zijn de goede weerloze slachtoffers, alle anderen stinken. Dat is in The Invader eventjes anders. L'Hiver Dernier geeft de kijker geen sprankeltje hoop op een goede afloop. Zelfs geen strohalm om je aan vast te klampen. Het is hopeloos.

The Invader (c) O'Brother Distr. In The Invader bouwt de Afrikaanse illegale immigrant Amadou in Brussel aan zijn toekomst. De basisingrediënten voor een brandende aanklacht tegen Fort Europa, sociale uitbuiting en racisme zijn aanwezig maar Nicolas Provost doet geen Dardennetje. Dit is geen immigrantenfilm (zoals het middelmatige Illégal) maar een afwijkende karakterstudie van een immigrant.

Nadat Provost de contouren van zijn hoofdpersonage geschetst heeft, ontspint zich een ongrijpbaar verhaal. De film is een genremix die een paar keer drastisch van stijl, thema en sfeer verandert. De rode draad doorheen de film is Amadou's groeiende besef dat hij het heft in eigen handen moet nemen, dat hij voor zijn eigen redding moet zorgen.

Amadou is een iconisch larger-than-life personage in een archetypische neo-western en neonverlicht stadsjungledrama. Gebrek aan ambitie kan Provost niet verweten worden. The Invader is een provocatieve, politiek incorrecte film over een beresterke vent die ons medeleven niet nodig heeft. Amadou vraagt het publiek niet om aanvaarding. Hij dringt binnen. Hij heeft de situatie onder controle, niet de kijker.

De film is niet hartverscheurend of realistisch maar afwisselend charmant, spannend, choquerend, grappig, avontuurlijk, fantastisch en poëtisch. Provost gelooft bovendien niet zo in logica en redelijkheid. Dat allemaal binnen negentig minuten. Voeg er de beruchte openingsscène en het onverwachte einde aan toe en er is heel veel te verwerken.

Koppige antiheld
In L'Hiver Dernier neemt een twintiger de boerderij over van zijn vader. Hij doet het meer uit plichtsbesef dan uit liefde voor de stiel. De debuterende regisseur John Shank doet niets om te verhullen dat zijn hoofdpersonage de foute keuze heeft gemaakt. Je verwacht een dappere strijd om het tegendeel te bewijzen, een kerel die tegen de stroom in roeit, boven zichzelf uitgroeit, na een hoop tegenslagen onverwacht triomfeert, rijk wordt en een bloedmooie vrouw huwt. Zo gaat het niet. Het begint niet goed en het eindigt nog veel slechter.

L'Hiver Dernier (c) Cinéart L'Hiver Dernier is een traag, introvert portret van een kerel die een strijd voert die hij gaat verliezen. Met de lang aangehouden, actiearme shots, een minimum aan dialogen en een maximum aan twijfel zou de film net zo goed uit Iran kunnen komen.

Visueel is L'Hiver Dernier – net als de andere drie – zeer aantrekkelijk. De donkere interieurshots en de uitgestrekte velden accentueren de eenzaamheid en de koppigheid van de jonge boer. Shank observeert hem in zijn dagelijkse bezigheden. Terwijl het net zich langzaam maar zeker sluit, stijgt de betrokkenheid, geeft Shank meer inzicht in de gedachtegang van de koppige antiheld. De emotionele link is nog maar net gelegd of de logische ontknoping dient zich al aan.

Dat er tegelijkertijd vier ambitieuze en totaal eigenzinnige films gelanceerd worden, is een klein mirakel in de kleine Beneluxmarkt. Te moeilijk? Te traag? Te pretentieus? Briljant? Onmisbaar? Laat de discussie maar losbarsten.

Blue Bird (c) Minds Meet Lena (c) BFD The Invader (c) O'Brother Distr. L'Hiver Dernier (c) Cinéart
PLANEET CINEMA

Planeet Cinema is een online filmmagazine. We bekijken films zonder grenzen: oud of nieuw, populair of obscuur.

We geven graag nieuw schrijftalent de kans om online te publiceren.

Planeet Cinema beschikt over een uitgebreid archief van meer dan 6.000 artikelen sinds 1993.

 

HOME
RECENSIES
ACHTERGRONDEN
FESTIVALS
KLASSIEKERS

Twitter Facebook

 

THEMA

THEMA - UIT DE KUNST
Vrouw in een mannenwereld


Met de hulp van een historica draaide de Franse regisseur Bruno Nuytten in 1988 een biopic over een van Frankrijks meest bekende vrouwelijke kunstenaars uit de negentiende eeuw. De gelijknamige film vertelt haar tragische levensverhaal begeleid door de dramatische muziek voor hoofdzakelijk strijkers van componist Gabriel Yared.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
De beeldhouwer die niet wou schilderen


Quizvraagje voor bij de barbecue: wat hebben Mozes, Johannes de Doper, Marcus Antonius, Henry VIII, Michelangelo en God de Vader zelve gemeenschappelijk? Antwoord: ze werden allemaal op film vereeuwigd door Charlton Heston.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Het spanningsveld van de kunstenaar


Een kunstschilder die in de tweede helft van de negentiende eeuw in het zog van het impressionisme op de kunstscène verschijnt, is Auguste Renoir. Deze Fransman die ongeveer 6000 schilderijen maakte, is echter niet de enige kunstenaar die Gilles Bourdos met de film Renoir in de verf zet.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Genialiteit ondergedompeld in miserie


Quoth the raven: ‘nevermore’. Edgar Allan Poe schreef de beroemde dichtregel in 1845, en sindsdien heeft zijn raaf de populaire cultuur niet meer verlaten. Als zelfs The Simpsons je gedicht opnemen in hun Treehouse of Horrorreeks, weet je dat je het als dichter gemaakt hebt.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Pop-art tot de tiende macht


Thierry Guetta is een Fransman die in Los Angeles een tweedehands kledingzaak heeft. Via via ontmoet hij een street art-kunstenaar en hij – notoir allesfilmer – springt bij en filmt alles. Meer street art-kunstenaars laten zich filmen. Een idee voor een documentaire is geboren. Maar er is iets loos. Guetta zal niet rusten voor hij alle kunstenaars heeft gefilmd. Hij ontmoet er veel. Maar er ontbreekt er een: Banksy, die intussen wereldberoemd is geworden met zijn ironische street art.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Wie is er bang van Alfred Hitchcock?


In 2012, meer dan 30 jaar na zijn dood, verschenen er plots twee films over het leven van Alfred Hitchcock. Het mag een wonder zijn dat het zolang geduurd heeft. Hitchcock was een mysterieus man en een gedroomd object voor een biopic.

>>>

UIT HET ARCHIEF

Universal
THE BLACK DAHLIA
Off the record, on the QT, and very hush-hush
>>>