Meteen naar de tekst springen
Cinéart

INDEX >> RECENSIES >> DAS WEISSE BAND

DAS WEISSE BAND
Hermetisch meesterwerk

uitmuntend  

Jeffrey De Keyser | 19/10/2009


Share/Bookmark

Voor de ene is hij een meesterlijk verhalenverteller en manipulator, voor de andere een zelfingenomen, cynische kwelduivel. Maar in welk kamp je ook bivakkeert, over één ding valt niet te twisten: Michael Haneke beheerst het medium film tot in zijn vingertoppen. In zijn nieuwste, Gouden Palm-winnaar Das weiße Band, gaat de Oostenrijkse cineast in zijn eigengereide provocatieve stijl op zoek naar de wortels van het fascisme.

Das weiße Band speelt zich af in Eichwald, een van de buitenwereld afgesloten protestants dorpje in Noord-Duitsland dat aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog geplaagd wordt door een reeks mysterieuze incidenten. De film begint wanneer de dokter met zijn paard over een tussen twee bomen gespannen touw struikelt en zijn sleutelbeen breekt. Niet veel later maakt de vrouw van de boer een dodelijke val, zien we een schuur afbranden, en wordt de gehandicapte zoon van de maîtresse van de dokter zwaar mishandeld teruggevonden. Van de daders ontbreekt telkens elk spoor.

Wie vertrouwd is met de cinema van Haneke, weet dat de regisseur meer vragen stelt dan hij beantwoordt. Dat is nu niet anders. Haneke stelt niet de schuldvraag maar de zoektocht naar de onderliggende oorzaken centraal. De vijand, het opkomende fascisme, heeft vele gezichten. De ijzeren hand van de autoritaire patriarchen – de baron (Ulrich Tukur), de dokter (Rainer Bock) en de dominee (Burghart Klaussner) – fungeert als katalysator van het kwaad. De naamloze notabelen zaaien met o.a. rituele lijfstraffen, incest, agro-fascisme, overspel, religieus puritanisme, paranoia en seksuele repressie de kiemen van de tirannie. Hun wil is wet. De dokter mag zijn minnares schaamteloos kleineren (”Je bent lelijk, slonzig en stinkt uit je bek”). De kinderen van de dominee moeten de hand van hun ‘Herr Vater’ kussen voor ze de kamer verlaten, en moeten een wit lint op het lichaam dragen als ze iets mispeuterd hebben. Dat lint staat symbool voor bezoedeling en schuld en propageert openlijk de hang naar zuiverheid in een strak gedirigeerde pastorale leefgemeenschap. Maar de conservatieve pedagogie schiet zijn doel voorbij. Bij gebrek aan positieve idealen gaan de kinderen net de hypocrisie en morele decadentie van hun oversten internaliseren, en worden zo de nazi’s van de toekomst.

Das weiße Band puurt zijn kracht uit de manier waarop Haneke de achterliggende dynamiek van de gruwel in de dorpsgemeenschap blootlegt. Als een volleerd sociopolitiek chirurg keert hij zijn personages en hun onderlinge relaties binnenste buiten, en legt hij door maatschappelijke dissectie het kankergezwel bloot. Maar Haneke is ook een bedreven cultuurarts die vakkundig door sociale klassen, generaties en families heen snijdt. Hij ontleedt de samenleving als een organisme, en heeft daarbij meer oog voor de ziektekiemen dan voor de symptomen.

Anders dan in bvb. Caché en Funny Games, waarin hij zijn kijkers tot voyeurs reduceert om ze daarna terug te fluiten, gunt Haneke in Das weiße Band het publiek geen druppel bloed. Het geweld speelt zich letterlijk achter gesloten deuren af, maar door meer te suggereren dan te tonen wordt de gruwel net versterkt. Andere opvallende vaststelling is dat ijskoning Haneke er zowaar in slaagt om wat menselijkheid in zijn verhaal te smokkelen. Zo is er een ontroerende scène waarin de jonge zoon van de dominee zijn vader een nieuwe kanarie schenkt (de reden voor de dood van de oude kanarie is minder idyllisch…), en kunnen we ons hart ophalen aan de genietbare subplot met de ontluikende romance tussen de leraar (Christian Friedel) – tevens de decennia later terugblikkende offscreen-verteller – en de 17-jarige kindermeid Eva (Leonie Benesch). Zij symboliseert de onschuld, hij is het geweten van het dorp.

Toch is de geportretteerde humaniteit niets meer dan een druppel antigif in een poel van verderf. Haneke presenteert zijn pièce de résistance haast als een academische verhandeling, een kurkdroog en ontzield historisch tijdsdocument. De verbluffende zwart-witfotografie van cameraman Christian Berger – die in ieder shot de perfecte balans weet te vinden tussen belichting, contrast, schaduw en scherpte – versterkt de afstandelijkheid en werkt zelfs vervreemdend. De muzikale score beperkt zich tot de scènes waarin gezongen wordt of een instrument wordt bespeeld. Tijdens de begin- en eindtitels blijft het akelig stil.

De film duurt 144 minuten maar verveelt geen seconde. De strakke auteursregie, de chirurgische aanpak, het magistrale zwart-wit, de beheerste verteltechniek, de suggestieve beeldvoering en de provocatieve stijl maken van Das weiße Band een eclectisch stukje filmkunst met de donkere condition humaine van een Bergman, het existentialisme van een Antonioni, en de sluimerende suspense van een Hitchcock. Das weiße Band is een geniale film die nauwelijks warmte of lucht kan verdragen; een diepgevroren meesterwerk verpakt in een hermetisch afgesloten doos met een witte strik errond.

Gezien op het 36ste Internationaal Filmfestival van Vlaanderen-Gent


Titel: Das weiße Band
Genre: Drama / Mysterie
Speelduur: 144 min
Regisseur: Michael Haneke
Acteurs: Ulrich Tukur, Rainer Bock, Burghart Klaussner, Christian Friedel, Leonie Benesch

PLANEET CINEMA

Planeet Cinema is een online filmmagazine. We bekijken films zonder grenzen: oud of nieuw, populair of obscuur.

We geven graag nieuw schrijftalent de kans om online te publiceren.

Planeet Cinema beschikt over een uitgebreid archief van meer dan 6.000 artikelen sinds 1993.

 

HOME
RECENSIES
ACHTERGRONDEN
FESTIVALS
KLASSIEKERS

Twitter Facebook

 

THEMA

THEMA - UIT DE KUNST
Vrouw in een mannenwereld


Met de hulp van een historica draaide de Franse regisseur Bruno Nuytten in 1988 een biopic over een van Frankrijks meest bekende vrouwelijke kunstenaars uit de negentiende eeuw. De gelijknamige film vertelt haar tragische levensverhaal begeleid door de dramatische muziek voor hoofdzakelijk strijkers van componist Gabriel Yared.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
De beeldhouwer die niet wou schilderen


Quizvraagje voor bij de barbecue: wat hebben Mozes, Johannes de Doper, Marcus Antonius, Henry VIII, Michelangelo en God de Vader zelve gemeenschappelijk? Antwoord: ze werden allemaal op film vereeuwigd door Charlton Heston.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Het spanningsveld van de kunstenaar


Een kunstschilder die in de tweede helft van de negentiende eeuw in het zog van het impressionisme op de kunstscène verschijnt, is Auguste Renoir. Deze Fransman die ongeveer 6000 schilderijen maakte, is echter niet de enige kunstenaar die Gilles Bourdos met de film Renoir in de verf zet.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Genialiteit ondergedompeld in miserie


Quoth the raven: ‘nevermore’. Edgar Allan Poe schreef de beroemde dichtregel in 1845, en sindsdien heeft zijn raaf de populaire cultuur niet meer verlaten. Als zelfs The Simpsons je gedicht opnemen in hun Treehouse of Horrorreeks, weet je dat je het als dichter gemaakt hebt.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Pop-art tot de tiende macht


Thierry Guetta is een Fransman die in Los Angeles een tweedehands kledingzaak heeft. Via via ontmoet hij een street art-kunstenaar en hij – notoir allesfilmer – springt bij en filmt alles. Meer street art-kunstenaars laten zich filmen. Een idee voor een documentaire is geboren. Maar er is iets loos. Guetta zal niet rusten voor hij alle kunstenaars heeft gefilmd. Hij ontmoet er veel. Maar er ontbreekt er een: Banksy, die intussen wereldberoemd is geworden met zijn ironische street art.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Wie is er bang van Alfred Hitchcock?


In 2012, meer dan 30 jaar na zijn dood, verschenen er plots twee films over het leven van Alfred Hitchcock. Het mag een wonder zijn dat het zolang geduurd heeft. Hitchcock was een mysterieus man en een gedroomd object voor een biopic.

>>>

UIT HET ARCHIEF

Warner Bros.
V FOR VENDETTA
W voor Wow!
>>>