Meteen naar de tekst springen
United Artists

INDEX >> KLASSIEKERS >> THE APARTMENT

THE APARTMENT
Mad Men Avant La Lettre

 

Fred Caren | 02/10/2009


Share/Bookmark

Grote regisseurs laten zich graag inspireren door hun illustere voorgangers. In Sam Mendes' Revolutionary Road uit 2008 zit een schitterende scène die het saaie bestaan van de anonieme loonslaaf treffend illustreert: een zee van hoeden, gedragen door anonieme mannen, golft uit de forensentrein en beweegt richting zakenjungle in Manhattan. Het is een kundige variatie op een scène uit Billy Wilders The Apartment waarin Jack Lemmon in een kolossaal kantoor zit met achter hem een oneindige zee van zwarte bureaus.

De scène van Wilder is op zijn beurt een variatie op een soortgelijke scène uit King Vidors The Crowd (1928). En Woody Alleen heeft goed gekeken naar de openingsscène van The Apartment, compleet met voice-over, want zijn onverwoestbare klassieker Manhattan (1979) begint bijna identiek. Maar zo bont als Quentin Tarantino het maakt door telkens in interviews triomfantelijk te roepen dat hij letterlijk alles jat is het natuurlijk niet. Geïnspireerd raken door klassieke scènes om er vervolgens je eigen distinctieve draai aan te geven is eerder een onmisbaar aspect van het creatieve proces dan intellectuele diefstal.

Shirley MacLaine – hoofdrolspeelster uit The Apartment – belicht een scenariotechnisch aspect van dit proces. Zij vertelt dat Wilder met een script van amper 29 pagina’s aan The Apartment begon. Normaal zou een film met die lengte minstens125 pagina’s bevatten. MacLaine en Wilder zelf hadden niet het flauwste idee hoe de film zou aflopen, maar al improviserend kwamen ze met tegenspeler Jack Lemmon tot geweldige dialoogvondsten.

In 1960 won The Apartment vijf Oscars waaronder die van beste film, beste regisseur (zijn tweede na Some Like it Hot in 1959) en beste scenario. De film is een ogenschijnlijk lichtvoetige, maar uiteindelijk treurig stemmende tragikomedie. Opvallend genoeg waren er geen Oscars voor het acteerwerk. Jack Lemmon is misschien netiets te clownesk als hoofdpersonage C. C. Baxter. Shirley Maclaine – aan het begin van haar carrière – is wel uitstekend op dreef als de licht ironische liftbediende Fran Kubelik, maar het is Fred MacMurray als het prototype van de ons inmiddels bekende graaiende, moreel bankroete topmanager J. D. Sheldrake die de show steelt.

The Apartment speelt zich af in de zakenwereld van Manhattan waar, evenals nu, hebzucht en bedrog eerder regel dan uitzondering zijn. Standard Life Insurance is een bedrijf met 31000 werknemers. De ambitieuze C.C. “Bud” Baxter kruipt langzaam omhoog in de hiërarchie. Hij doet dat door zijn appartement ter beschikking te stellen aan de topmanagers van zijn werkgever zodat die zich in alle discretie buitenechtelijk kunnen uitleven. Wanneer hij de sleutel geeft aan de hoogste baas J.D. Sheldrake haalt hij in meerdere opzichten de jackpot binnen. De vrouw van zijn dromen is de minnares van Sheldrake. Uiteindelijk wil Bud zoals hijzelf zegt weer mens worden, maar hij hangt precair tussen de deviezen “All You Need is Love”en “All You Need is Greed”.

Hij moet kiezen en heeft het daar moeilijk mee. Fran Kubelik zit in hetzelfde schuitje. Zij maakt jacht op de hoofdprijs: J.D. Sheldrake zelf. Zij ziet in hem een begerenswaardige vangst, maar deze vleesgeworden duivel heeft schijt aan alles en iedereen.

Achter de geestige façade van The Apartment schieten de zaden van de financiële crisis wortel. “Greed is good”, roept hoofdpersonage Gordon Gekko vol overgave in Wall Street (1987). Geen manager uit The Apartment zou hem tegenspreken want in het land van de onbegrensde mogelijkheden lift de onbegrensde hebzucht vrolijk mee. Lang voor de geniale, maar extreem seksistische Amerikaanse Tv-serie Mad Men zet Billy Wilder de vrouw als monddood ornament neer. Mad Men verhaalt ook over het met drank en sex overgoten kantoorleven aan het begin van de jaren zestig. Het openlijke seksisme in beide producties is schokkend, maar geenszins overtrokken. Zo was de wereld toen. Vrouwen worden terloops als deerniswekkende wezens neergezet terwijl bij de mannen het cynisme ervan afdruipt, zowel in Mad Men als The Apartment.

Grootmeester Wilder filmde toepasselijk in zwart/wit waardoor de derde hoofdrolspeler – het appartement zelf – visueel goed tot recht komt als het donkere hol van decadentie. Hij schreef met I.A.L Diamond een slim, perfect uitgebalanceerd scenario dat fijn tragiek met farce combineert. De stevige portie moralisme was in Hollywood toen quasi verplicht. In de schijnwereld van de film weten de Amerikanen wel hun oerdriften op tijd bij te stellen.

Volgens de overlevering was Wilder geïnspireerd door David Leans klassieker Brief Encounter uit 1945 waarin ook een voor clandestiene doeleinden geleend appartement een rol speelt. Een jaar eerder raakte Wilder onder de indruk van Jack Lemmon tijdens de opnames van het onvergetelijke Some Like it Hot. Na The Apartment groeide Lemmon uit tot een bijzonder acteertalent onder andere in Days of Wine & Roses (1962) waar hij wel een Oscarnominatie voor kreeg. In 1992 won hij voor zijn rol in Glengary Glen Ross de prijs voor beste acteur op het filmfestival van Venetië

Billy & Shirley & Jack & Fred maken van The Apartment een niet te missen feest en op de koop toe krijg je een gratis keukentip van Bud Baxter: hij laat zien hoe nuttig je oude tennisracket kan zijn, tenminste als je van pasta houdt (dit is ook te zien in de trailer op YouTube).

The Apartment is Mad Men avant la lettre, beide klassiekers tonen een wereld waarin hebzucht en hypocrisie hoogtij vieren. In Mad Men heerst een onheilspellende donkere sfeer, maar The Apartment laat ons lachen zij het, in het licht van de huidige wereldcrisis, als het dansorkest op de Titanic. Mad Men resoneert als een zwaarmoedige Mahler symfonie, The Apartment is een lichtvoetig Vivaldi concerto, maar wel één met een inktzwarte ondertoon.

PLANEET CINEMA

Planeet Cinema is een online filmmagazine. We bekijken films zonder grenzen: oud of nieuw, populair of obscuur.

We geven graag nieuw schrijftalent de kans om online te publiceren.

Planeet Cinema beschikt over een uitgebreid archief van meer dan 6.000 artikelen sinds 1993.

 

HOME
RECENSIES
ACHTERGRONDEN
FESTIVALS
KLASSIEKERS

Twitter Facebook

 

THEMA

THEMA - UIT DE KUNST
Vrouw in een mannenwereld


Met de hulp van een historica draaide de Franse regisseur Bruno Nuytten in 1988 een biopic over een van Frankrijks meest bekende vrouwelijke kunstenaars uit de negentiende eeuw. De gelijknamige film vertelt haar tragische levensverhaal begeleid door de dramatische muziek voor hoofdzakelijk strijkers van componist Gabriel Yared.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
De beeldhouwer die niet wou schilderen


Quizvraagje voor bij de barbecue: wat hebben Mozes, Johannes de Doper, Marcus Antonius, Henry VIII, Michelangelo en God de Vader zelve gemeenschappelijk? Antwoord: ze werden allemaal op film vereeuwigd door Charlton Heston.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Het spanningsveld van de kunstenaar


Een kunstschilder die in de tweede helft van de negentiende eeuw in het zog van het impressionisme op de kunstscène verschijnt, is Auguste Renoir. Deze Fransman die ongeveer 6000 schilderijen maakte, is echter niet de enige kunstenaar die Gilles Bourdos met de film Renoir in de verf zet.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Genialiteit ondergedompeld in miserie


Quoth the raven: ‘nevermore’. Edgar Allan Poe schreef de beroemde dichtregel in 1845, en sindsdien heeft zijn raaf de populaire cultuur niet meer verlaten. Als zelfs The Simpsons je gedicht opnemen in hun Treehouse of Horrorreeks, weet je dat je het als dichter gemaakt hebt.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Pop-art tot de tiende macht


Thierry Guetta is een Fransman die in Los Angeles een tweedehands kledingzaak heeft. Via via ontmoet hij een street art-kunstenaar en hij – notoir allesfilmer – springt bij en filmt alles. Meer street art-kunstenaars laten zich filmen. Een idee voor een documentaire is geboren. Maar er is iets loos. Guetta zal niet rusten voor hij alle kunstenaars heeft gefilmd. Hij ontmoet er veel. Maar er ontbreekt er een: Banksy, die intussen wereldberoemd is geworden met zijn ironische street art.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Wie is er bang van Alfred Hitchcock?


In 2012, meer dan 30 jaar na zijn dood, verschenen er plots twee films over het leven van Alfred Hitchcock. Het mag een wonder zijn dat het zolang geduurd heeft. Hitchcock was een mysterieus man en een gedroomd object voor een biopic.

>>>

UIT HET ARCHIEF

UIP
RED EYE
A Nightmare at 40.000 Feet
>>>