Meteen naar de tekst springen
Paramount

INDEX >> KLASSIEKERS >> ONCE UPON A TIME IN THE WEST

ONCE UPON A TIME IN THE WEST
Het verhaal van de western

 

Ruben Silkens | 05/11/2008


Share/Bookmark

In een tijd, lang, lang geleden, was er een bijzonder populair filmgenre dat “de western” heette. Het bracht helden voort als John Wayne, Gary Cooper en Roy Rogers en bepaalde een groot deel van de carrière van John Ford en Howard Hawks. Vandaag is de western een uitstervend ras. Indianen zijn al lang vervangen door terroristen, de stoomtrein door spitstechnologie. Het westen heeft zijn aantrekkingskracht verloren. Toch heb je als regisseur die een nieuwe western op poten wil zetten niet veel research nodig. Bekijk Once upon a time in the west en je hebt het hele genre samengebald in een film.

Sergio Lenone begint zijn carrière als regisseur van grootschalige historische drama’s, die tegen het laagst mogelijke budget worden geproduceerd, vooral in de cinecittà studio’s in Rome. Begin jaren 60 keldert de populariteit van deze drama’s en wordt er overgeschakeld op westerns. De eerste van deze spaghettiwesterns die doorbreekt, is A fistful of dollars, die sterk geïnspireerd was door Kurasawa’s Yojimbo. In deze film breekt Leone met enkele tradities uit de Hollywood Western. Personages in zijn westerns worden soms minuten lang in elkaar geslagen, waarbij een Hollywood cowboy al na één welgemikte vuistslag tegen de grond gaat. Opvallend is het gebruik van close-ups als verhalend element en niet louter als tussenshot. Met deze film begint ook de levenslange samenwerking tussen Leone en Ennio Morricone. Buiten een relatief financieel succes – ook voor Kurasawa, die het proces wegens plagiaat zal winnen - wordt ook de filmcarrière van Clint Eastwood gelanceerd.

De twee volgende films uit de dollartrilogie (For a few dollars more en The good, the bad and the ugly – beiden met Clint Eastwood en Lee Van Cleef) worden zowel door de critici als het publiek goed ontvangen en Leone wordt in 1966 door Paramount gevraagd om Once upon a time in the west te draaien. Hij ziet op tegen het draaien van alweer een western, maar wordt over de streep gehaald door de cast die hij ter beschikking krijgt, met name Henry Fonda. Met een budget dat hoger ligt voor één set dan voor het volledige A fistful of dollars, kan Leone alle registers opentrekken. Samen met Bernardo Bertolucci en Dario Argento schrijft hij een verhaal waarin hij alle mogelijke verwijzingen naar Amerikaanse westerns propt die hij maar kan bedenken. In de eerste twee sequenties alleen al zijn er verwijzingen te vinden naar meer dan 10 verschillende films, waaronder High noon, The searchers en Johnny guitar. Deze laatste film schemert trouwens gedurende de hele film door.

Het verhaal begint als drie outlaws het station binnenkomen om te wachten op de trein. In tegenstelling tot de trein in High noon, heeft deze trein vertraging. De hele sequentie die volgt, geeft meteen het tempo aan van de film. Gedurende 10 minuten doden de slechteriken de tijd, enkel begeleid door het piepen van een windmolen, het kraken van vingers en het gezoem van een vlieg. Als de trein gearriveerd is, worden we getrakteerd op het eerste hoofdpersonage uit de film, Harmonica (Charles Bronson). Gedurende de hele film zal zijn personage in beeld verschijnen van achter pilaren, gordijnen of treinen, alsof hij overal tegelijk is; een soort god, begeleid door een muzikaal motiefje op (hoe kan het anders) een mondharmonica. Zo lang het wachten heeft geduurd, zo kort is de actie. Op een handvol seconden zijn de slechteriken uit de weggeruimd.

In de vorige Leone films had Morricone zich beperkt tot het schrijven van thema’s die naargelang de situatie in de film in verschillende variaties terugkwamen. Once upon a time in the west wordt gekenmerkt door de koppeling tussen de leidmotieven en de hoofdkarakters uit de film. In de tweede sequentie van de film, de Sweatwater massacre, wordt Frank geïntroduceerd met het meest beklijvende stukje soundtrack uit de filmgeschiedenis. Die eerste noot uit de overstuurde gitaar, het gezicht van de jongste McBain, zijn volledige familie afgemaakt, close-up in beeld. Er zullen weinig mensen zijn die hier zonder gestokte adem of rechtstaande haren naar kunnen kijken. Wie heeft deze slachting op zijn geweten? Leone laat het publiek nog even in spanning, laat de camera langs achter komen en draait in een beweging tot een full close-up van de enige persoon die door en door slecht is. Hij weet dat het (Amerikaanse) publiek in shock zal zijn. Henry Fonda, met de engelenogen. Henry Fonda die tot op dat moment altijd de good guy speelde, is hier de incarnatie van het kwaad, een rol die hij magistraal neerzet. Het shot waarin hij ook Timmy neerschiet wordt uit de Amerikaanse versie geknipt, omdat ze bij Paramount bang waren dat het publiek dit niet zou pikken.

Het verhaal wikkelt zich verder af in Leone’s eigen trage stijl. De plot is niet erg gecompliceerd. Mr. Morton, een rijke spoorwegbaron, lijdt aan een ziekte die hem langzaamaan kreupel maakt. Voor hij sterft, wil hij de Stille Oceaan nog zien. Om de “problemen” bij de aanleg van de spoorweg op te lossen heeft hij Frank ingehuurd, die alle zaakjes op een bijzonder brutale manier oplost. Een van die probleemgevallen is de McBain familie, die een stuk land bezit waarover de spoorweg zal worden aangelegd. Jill McBain (Claudia Cardinale, het personage dat als spil dient in dit verhaal) is een prostituee uit New Orleans die daar met Brett McBain getrouwd is. Net op de dag dat ze arriveert, wordt de hele familie afgeslacht door de manschappen van Frank. Om de autoriteiten te verwarren, laat hij een dwaalspoor achter dat leidt naar de plaatselijke outlaw Cheyenne (Jason Robards), het vierde en laatste hoofdpersonage uit de film. Cheyenne en Harmonica nemen de weduwe McBain in bescherming. Het motief van Harmonica blijft vaag tot de magistrale shootout tussen hem en Frank op het einde van de film (opnieuw kippenvel en een krop in de keel verzekerd).

Het is vooral de manier waarop Leone het verhaal vertelt die opmerkelijk is. Sommige conversaties lijken meer op een opera of op een ballet van blikken dan op een western, dialogen zijn beperkt tot een minimum. De extreme 2.35:1 verhouding waarin wordt gefilmd maakt het mogelijk om woeste landschappen prachtig in beeld te brengen, soms zelfs samen met close-ups van acteurs. Het geeft Leone ook de kans om twee uitersten lijnrecht tegenover elkaar te zetten in één shot (wie naar Reservoir Dogs van Tarantino kijkt, weet meteen waar deze de mosterd vandaan heeft gehaald).

Naar hedendaagse Michael Bay-standaarden heeft de film de vaart van een slak op valium, iets wat de regisseur zelf ook aanvoelde. Verschillende scènes zijn door hem zelf geschrapt of ingekort (de film duurt in Europese versie nu al 165 minuten). Anderzijds staan de protagonisten Harmonica, Frank en Cheyenne voor het oude westen, die door de opkomende technologie van de trein uitgerangeerd worden, net als Leone’s trage manier van filmen wordt verdrongen door films met sneller cuts en non-stop actie. Paramount is duidelijk een aanhanger van deze trend en verminkt de film door er uit de oorspronkelijke versie uit 1968 bijna een half uur weg te knippen. De originele introductie van Cheyenne, de groeiende vete tussen Frank en Morton en een paar kleinere scènes sneuvelen in de Amerikaanse bioscoopversie. De film wordt door de critici erg lauw ontvangen en flopt. Pas bij de heruitgave in 1984 krijgt het de kritiek en de status die het verdient. Vandaag wordt Once upon a time in the west beschouwd als een van de beste westerns uit de filmgeschiedenis.

PLANEET CINEMA

Planeet Cinema is een online filmmagazine. We bekijken films zonder grenzen: oud of nieuw, populair of obscuur.

We geven graag nieuw schrijftalent de kans om online te publiceren.

Planeet Cinema beschikt over een uitgebreid archief van meer dan 6.000 artikelen sinds 1993.

 

HOME
RECENSIES
ACHTERGRONDEN
FESTIVALS
KLASSIEKERS

Twitter Facebook

 

THEMA

THEMA - UIT DE KUNST
Vrouw in een mannenwereld


Met de hulp van een historica draaide de Franse regisseur Bruno Nuytten in 1988 een biopic over een van Frankrijks meest bekende vrouwelijke kunstenaars uit de negentiende eeuw. De gelijknamige film vertelt haar tragische levensverhaal begeleid door de dramatische muziek voor hoofdzakelijk strijkers van componist Gabriel Yared.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
De beeldhouwer die niet wou schilderen


Quizvraagje voor bij de barbecue: wat hebben Mozes, Johannes de Doper, Marcus Antonius, Henry VIII, Michelangelo en God de Vader zelve gemeenschappelijk? Antwoord: ze werden allemaal op film vereeuwigd door Charlton Heston.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Het spanningsveld van de kunstenaar


Een kunstschilder die in de tweede helft van de negentiende eeuw in het zog van het impressionisme op de kunstscène verschijnt, is Auguste Renoir. Deze Fransman die ongeveer 6000 schilderijen maakte, is echter niet de enige kunstenaar die Gilles Bourdos met de film Renoir in de verf zet.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Genialiteit ondergedompeld in miserie


Quoth the raven: ‘nevermore’. Edgar Allan Poe schreef de beroemde dichtregel in 1845, en sindsdien heeft zijn raaf de populaire cultuur niet meer verlaten. Als zelfs The Simpsons je gedicht opnemen in hun Treehouse of Horrorreeks, weet je dat je het als dichter gemaakt hebt.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Pop-art tot de tiende macht


Thierry Guetta is een Fransman die in Los Angeles een tweedehands kledingzaak heeft. Via via ontmoet hij een street art-kunstenaar en hij – notoir allesfilmer – springt bij en filmt alles. Meer street art-kunstenaars laten zich filmen. Een idee voor een documentaire is geboren. Maar er is iets loos. Guetta zal niet rusten voor hij alle kunstenaars heeft gefilmd. Hij ontmoet er veel. Maar er ontbreekt er een: Banksy, die intussen wereldberoemd is geworden met zijn ironische street art.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Wie is er bang van Alfred Hitchcock?


In 2012, meer dan 30 jaar na zijn dood, verschenen er plots twee films over het leven van Alfred Hitchcock. Het mag een wonder zijn dat het zolang geduurd heeft. Hitchcock was een mysterieus man en een gedroomd object voor een biopic.

>>>

UIT HET ARCHIEF

Foto: Paramount
THE ITALIAN JOB
Ocean's Eleven meets Ronin
>>>