Meteen naar de tekst springen
MGM

INDEX >> KLASSIEKERS >> FORBIDDEN PLANET

FORBIDDEN PLANET
Monsters van het 'Id'

 

Tim Veekhoven | 30/09/2008


Share/Bookmark

Forbidden Planet dateert uit 1956 en behoort nog steeds tot de meest intelligente sciencefictionfilms ooit gemaakt. Terwijl in films uit hetzelfde tijdperk vaak aliens en Sovjetrussen als boosdoeners fungeren, komt het gevaar in Forbidden Planet van één van de oudste oerkrachten ter wereld: het sluimerende onderbewustzijn van de mens.

In het jaar 2200 reist een ruimteschip onder leiding van kapitein Adams (Leslie Nielsen) naar de planeet Altair 4 om er overlevenden van het schip de Bellerophon (vernoemd naar een held uit de Griekse mythologie) op te sporen. Wanneer het schip de planeet nadert, wordt het gecontacteerd door filoloog Edward Morbius (Walter Pidgeon) die Adams waarschuwt. Morbius wil, zal en kan niet instaan voor de niet-gespecifieerde nadelige gevolgen van hun komst naar de planeet.

Op het eerste gezicht is er geen vuiltje aan de - groene! – lucht van Altair 4. Morbius leeft in een paradijselijke oase met zijn naïeve dochter Altaira en met Robby, de fabuleuze robot die hij zelf in elkaar heeft geknutseld.

Al snel blijkt dat toch niet alles even vreedzaam verloopt op Altair 4. De andere leden van de Bellerophon stierven volgens Morbius een wrede dood waarvoor hij Adams eerder wou waarschuwen. Wanneer de onzichtbare dodelijke dreiging zich na verloop van tijd ook tegen de soldaten van Adams keert, moet Morbius de geheimen van Altair 4 wel prijsgeven.

Altair 4 werd vroeger bewoond door de Krell, een uitzonderlijk intelligent volk. Op het hoogtepunt van hun beschaving stierven de Krell plotseling uit. Hun technologie bleef 2000 eeuwen bestaan. Dankzij een boost die zijn hersenen kregen via een Krell-machine bestudeert Morbius sinds zijn komst naar Altair 4 elke dag de verborgen kennis van de Krell. Morbius is de enige die de fenomenale intellectuele krachttoeren van de Krell kan vatten en hij doet er zijn voordeel mee: robot Robby is een rechtstreeks resultaat van zijn studiewerk.

De dreiging neemt steeds concretere vormen aan en manifesteert zich uiteindelijk via een bijna onzichtbaar, ultrasterk, onstopbaar monster dat stralen van laserkanonnen absorbeert. Kapitein Adams, die ondertussen een romance is begonnen met Altaira, en de dokter van het schip spoeden zich naar Morbius’ woning omdat ze vermoeden en hopen dat hij meer weet over de spookverschijning.

De dokter van Adams' crew probeert als noodoplossing de 'intelligentieboost' uit waardoor Morbius eerder de kennis van de Krell kon vatten. Deze boost heeft fatale gevolgen voor de dokter. Net voor hij sterft, zegt hij tegen Adams dat het 'monsters van het id' zijn.

Morbius maakte met al zijn nieuwe kennis exact dezelfde fout als de Krell. Adams realiseert zich nu ook wat het monster eigenlijk is. De Krell waren zo ver geëvolueerd dat ze geen fysieke inspanningen meer moesten leveren en alles konden regelen met hun gedachtenstromen. Ze vergaten echter hun primitieve en instinctieve onderbewustzijn (het id) uit het oog dat op een bepaald moment de overhand nam en hen vernietigde. Datzelfde onderbewustzijn van Morbius creëerde het onzichtbare monster dat hemzelf en Altaira beschermde tegen buitenstaanders.

In de jaren vijftig was sciencefiction een populair genre. De Space Race tussen de grootmachten uit de Koude Oorlog was volop aan de gang en de dreiging van een vreemde macht was een alledaags thema. Forbidden Planet behoort tot de beste van deze films omdat hij zich duidelijk distantieert van de toenmalige tijdsgeest. Regisseur Fred M. Wilcox en scenarist Cyril Hume zoeken het kwade niet bij een externe vijand zoals aliens, radioactiviteit of de Sovjets. Het slechte zit in de mens zelf. Het zit verborgen in ons onderbewustzijn.

De in een zweem van geheimzinnigheid badende film is voortreffelijk opgebouwd en heeft een zeker Alice in Wonderland-gehalte. De konijnenpijp wordt dieper en dieper. Hoe dieper men graaft in de geschiedenis van de planeet, hoe meer geheimen er boven komen. Altair 4 lijkt een prachtige – weliswaar dode – planeet waar Morbius en zijn dochter overleven in hun eigen moderne, idyllische samenleving. Langzaam maar zeker brokkelt die illusie af.

Het personage van Altaira ondergaat een ware gedaanteverwisseling. Het aanvankelijk ontzettend naïeve meisje dat behalve haar vader nog nooit een man heeft gezien wordt een heuse vrouw. Toevallig of niet, wanneer ze de geheimen en genoegens van de liefde ontdekt, is zij niet langer meer een ‘onschuldig’ wezen en keren haar Krell-dierenvrienden, zoals een tamme tijger, zich tegen haar.

Wie Leslie Nielsen alleen kent van zijn fratsen uit de Naked Gun-films ziet hem hier als kapitein Adams in een rol van een heel ander kaliber. Walter Pidgeon speelt Morbius en is één van de bekende MGM-acteurs van voor, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. Altaira, die werd gespeeld door Anne Francis, deed destijds menig mannenhart sneller kloppen in haar zeer korte rokjes en kleedjes. De maakster van de kleedjes, de tweevoudige Oscarwinnares Helen Rose, tekende ook de trouwjurk die Grace Kelly toen ze trouwde met Prins Rainier. De echte ster van Forbidden Planet is Robby the Robot. Robby maakte in Forbidden Planet zijn debuut en zou later nog in films (The Invisible Boy) en series (The Thin Man, The Gale Storm Show, The Twilight Zone) verschijnen. Zelfs in The Simpsons kreeg de intelligente robot twee cameo’s.

Forbidden Planet kreeg oscarnominaties voor de speciale effecten en de vernieuwende soundtrack van Louis en Bebe Barron die enkel uit elektronische muziek bestond. De effecten in Forbidden Planet zijn geslaagd. Om het id monster te creëren, leende Disney één van zijn veteranen uit aan MGM. Zowel Robby als het ruimteschip van Adams waren trouwens zeer dure props. Zo bouwde men zelfs ¾ van het hele ruimteschip (dat op papier 51 meter lang was) na.

Forbidden Planet drukte zijn stempel op de komende generaties. In zijn officiële biografie liet Gene Roddenberry weten dat deze film een belangrijke inspiratiebron was voor Star Trek. Ook George Lucas rekent de film tot één van zijn favorieten. Denk bijvoorbeeld aan het hologram van Princess Leia waarin ze hulp vraagt aan Obi-Wan Kenobi als je naar Forbidden Planet kijkt. De poster van de Forbidden Planet is na al die jaren uitgegroeid tot een klassieker.

Forbidden Planet steekt mijlenver uit boven de talloze sciencefiction B-films uit de jaren vijftig door het interessante script, de memorabele locaties en bovenal een zeer goed idee dat de film schraagt (de vergelijking met The Tempest van Shakespeare wordt vaak gemaakt). Laat ons hopen dat men hier geen overbodige remake van maakt waarin ontelbare actiescènes de sfeer van het verhaal verpesten. Forbidden Planet is en blijft sciencefiction van de klassieke en bovenste plank.

PLANEET CINEMA

Planeet Cinema is een online filmmagazine. We bekijken films zonder grenzen: oud of nieuw, populair of obscuur.

We geven graag nieuw schrijftalent de kans om online te publiceren.

Planeet Cinema beschikt over een uitgebreid archief van meer dan 6.000 artikelen sinds 1993.

 

HOME
RECENSIES
ACHTERGRONDEN
FESTIVALS
KLASSIEKERS

Twitter Facebook

 

THEMA

THEMA - UIT DE KUNST
Vrouw in een mannenwereld


Met de hulp van een historica draaide de Franse regisseur Bruno Nuytten in 1988 een biopic over een van Frankrijks meest bekende vrouwelijke kunstenaars uit de negentiende eeuw. De gelijknamige film vertelt haar tragische levensverhaal begeleid door de dramatische muziek voor hoofdzakelijk strijkers van componist Gabriel Yared.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
De beeldhouwer die niet wou schilderen


Quizvraagje voor bij de barbecue: wat hebben Mozes, Johannes de Doper, Marcus Antonius, Henry VIII, Michelangelo en God de Vader zelve gemeenschappelijk? Antwoord: ze werden allemaal op film vereeuwigd door Charlton Heston.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Het spanningsveld van de kunstenaar


Een kunstschilder die in de tweede helft van de negentiende eeuw in het zog van het impressionisme op de kunstscène verschijnt, is Auguste Renoir. Deze Fransman die ongeveer 6000 schilderijen maakte, is echter niet de enige kunstenaar die Gilles Bourdos met de film Renoir in de verf zet.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Genialiteit ondergedompeld in miserie


Quoth the raven: ‘nevermore’. Edgar Allan Poe schreef de beroemde dichtregel in 1845, en sindsdien heeft zijn raaf de populaire cultuur niet meer verlaten. Als zelfs The Simpsons je gedicht opnemen in hun Treehouse of Horrorreeks, weet je dat je het als dichter gemaakt hebt.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Pop-art tot de tiende macht


Thierry Guetta is een Fransman die in Los Angeles een tweedehands kledingzaak heeft. Via via ontmoet hij een street art-kunstenaar en hij – notoir allesfilmer – springt bij en filmt alles. Meer street art-kunstenaars laten zich filmen. Een idee voor een documentaire is geboren. Maar er is iets loos. Guetta zal niet rusten voor hij alle kunstenaars heeft gefilmd. Hij ontmoet er veel. Maar er ontbreekt er een: Banksy, die intussen wereldberoemd is geworden met zijn ironische street art.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Wie is er bang van Alfred Hitchcock?


In 2012, meer dan 30 jaar na zijn dood, verschenen er plots twee films over het leven van Alfred Hitchcock. Het mag een wonder zijn dat het zolang geduurd heeft. Hitchcock was een mysterieus man en een gedroomd object voor een biopic.

>>>

UIT HET ARCHIEF

Foto: Columbia
SECRET WINDOW
Wie schrijft die blijft
>>>