Meteen naar de tekst springen
Columbia Pictures Corporation

INDEX >> KLASSIEKERS >> ON THE WATERFRONT

ON THE WATERFRONT
The Contender

 

Kenny De Maertelaere | 02/12/2007


Share/Bookmark

Het gebeurt soms wel eens dat mensen ons vragen wat nu precies onze favoriete film aller tijden is. De idee dat het voor menig filmliefhebber haast onmogelijk is om die vraag te beantwoorden lijkt hun nieuwsgierige blikken niet af te wenden. Zelfs jaarlijstjes worden een hels karwei als blijkt dat veel films zich in een middelmatige schemerzone nestelen. Maar als we dan toch, met een pistoolloop tegen de slaap aangedrukt, een ultieme lijst moeten bedenken dan verdient On The Waterfront zonder twijfel een plaatsje tussen de Groten.  
 
Er kan over gediscussieerd worden maar voor velen is Marlon Brando nog steeds de onbetwistbare Greatest Actor Ever Lived. Vergeet zijn beruchte persoonlijkheid off screen of de wilde seksuele avontuurtjes die hem typeerden; de man was vooral een briljant acteur die het aandurfde om tegen acteertrends in te gaan. Dat is misschien nergens zo opvallend als in On The Waterfront uit 1954, na A Streetcar Named Desire en Viva Zapata! Brando’s derde samenwerking met regisseur Elia Kazan in evenveel jaar tijd.
 
Wie zich de pafferige, uitgebluste Brando in zijn laatste levensjaren (de man overleed in 2004) voor de geest haalt zou bijna vergeten dat de man in zijn prime een James Dean-achtige god van het witte doek was. In A Streetcar Named Desire sprong hij van het scherm als de testosteron druipende Stanley maar in Waterfront schroeft hij dat assertieve deel van zijn kunnen terug om plaats te maken voor de rol van Terry Malloy.
 
Malloy is een loser, een nobody. Hij is een uitgerangeerde bokser die, meestal zonder het zelf te (willen) beseffen, vuile klusjes opknapt voor gangsterbaas Johnny Friendly (Lee J. Cobb); die “de dokken” en de havenarbeiders van New York in handen heeft, beslist wie wanneer aan het werk gaat en niet bang is om enkele loslippige “onderdanen” een kopje kleiner te maken. De moord op een van de arbeiders (een daad waar Malloy deels verantwoordelijk voor is) betekent voor Malloy het begin van een strijd waarbij hij niet alleen de confrontatie met Friendly en zijn mannen (waaronder Malloy’s oudere broer Charley; rol van Rod Steiger) moet aangaan maar vooral ook met zichzelf. Ondertussen wordt hij verliefd op Edie Doyle (Eva Marie Saint in haar eerste filmrol); de zus van de dode en raakt hij betrokken bij een door een priester aangevoerde verzetsbeweging.
 
Met maar liefst acht Oscars (onder andere voor Brando, Saint, Kazan en scenarist Budd Schulberg), een onwankelbare plaats op een sokkel in de filmgeschiedenis en een schare onvergetelijke scènes is On the Waterfront zo’n film die je vandaag bijna onmogelijk objectief kan benaderen. Maar waar sommige “klassiekers” toch een leeg omhulsel blijken te zijn (“schiet niet op de pianist” maar “The Greatest Film of All Time” Citizen Kane, hoe knap en revolutionair ook, laat ons emotioneel toch altijd enigszins in de kou) openbaart On the Waterfront zich als een audiovisuele parel!
 
De acteerprestaties zijn - hoe kan het ook anders? – unaniem meesterlijk. Brando blijft de ster maar Karl Malden als de geëngageerde priester Barry, Eva Marie Saint, Rod Steiger, Lee J. Cobb en de vele bijrollen zijn zonder uitzondering fantastisch. Het wordt wel duidelijk dat Brando iets heel apart doet. Terwijl sommige tegenspelers nog in de “oudere” acteerstijl aan het werk zijn, kiest Brando voor een “moderne” aanpak waarbij de aandacht voor detail en de gelaatsuitdrukkingen ronduit geniaal zijn. We kunnen er niet onderuit; de scène in de taxi waarin Charley zijn jongere broer Malloy, die last krijgt van zijn geweten, op andere gedachten probeert te brengen is fenomenaal. Steiger, wiens personage (de “diepe denker”) tot op dat punt een figuur op de achtergrond is gebleven, weet perfect weer te geven hoe hij wordt verscheurd tussen zijn plicht en trouw aan de razende en eufemistisch genaamde Friendly en de liefde voor zijn broer. Als de scène tot een kookpunt komt en Charley zijn broer met een wapen bedreigt is Brando’s reactie hartverscheurend. Malloy beseft eindelijk dat hij als een sukkel wordt behandeld en het is net het moment waarop hij de rollen omdraait en Charley klemzet (“It was you, Charley”) dat de scène zo ontroerend en knap maakt. De “I could have been a contender”– speech, hoewel ontelbare malen geparodieerd als een van die typische Brando-momenten, heeft nog niets aan kracht ingeboet en de muziek van Leonard Bernstein (hij schreef later de muziek voor West Side Story) en prachtige zwartwit fotografie van Boris Kaufman leveren een iconisch filmmoment op.
 
Maar daar houdt het niet op: de wandeling in het park, waarbij Brando speels de gevallen handschoen van Saint aantrekt; de “date” in de bar; Barry’s preek in de dokken; de vreemde, door geluidseffecten geteisterde scène waarin Malloy alles aan Edie opbiecht; de ruzie bij haar thuis; de finale confrontatie tussen Friendly en Malloy; het zijn stuk voor stuk legendarische scènes en sequenties die de film naar een benijdenswaardig hoog niveau optillen.
 
En dan is er nog die vreemde, zelfs ietwat verontrustende parallel tussen de gebeurtenissen in de film en het leven van regisseur Kazan zelf. Velen herinneren zich ongetwijfeld nog dat toen Kazan in 1999 zijn Honorary Award tijdens de Oscars in ontvangst mocht nemen de helft van de genodigden weigerde op te staan of zelfs beleefd te applaudisseren. De reden was dat Kazan in 1952 een getuige was voor de Commissie op zoek naar On-Amerikaanse Activiteiten (lees: Communisten). Terwijl hij voor de ogen van de “heksenjager” Joe McCarthy zat noemde hij zogeheten “Communisten” in de filmindustrie; wat hen heel wat problemen op de hals haalde. De haat die Malloy voelt nadat hij de vinger naar Friendly wijst reflecteert ongetwijfeld wat Kazan moet hebben meegemaakt; zelfs tot aan zijn dood in 2003. Of dat terecht was of niet, is niet de vraag. On the Waterfront hoeft geen politiek pamflet te zijn om als een fantastisch meesterwerk te worden gezien. Maar dat criticasters kunnen beweren dat de film een poging van Kazan was om zijn daden goed te praten kunnen en mogen we evenmin ontkennen.
 
Los hiervan blijft On the Waterfront meer dan vijftig jaar na de release een must-see! Het gebeurt niet vaak (gelukkig maar!) dat we bijna hautain uit de hoogte willen doen om te beweren dat een film verplichte kost is maar elke zichzelf respecterende filmliefhebber moet dit gezien hebben! Bent u nog niet aan de waterkant geweest, ren dan naar uw dichtstbijzijnde DVD-boer en haal deze onvervalste klassieker in huis. “Don’t be a bum! Be a contender!
 


Elke maand stoffen we een filmklassieker af. Surf doorheen het archief om de vorige klassiekers te lezen.

PLANEET CINEMA

Planeet Cinema is een online filmmagazine. We bekijken films zonder grenzen: oud of nieuw, populair of obscuur.

We geven graag nieuw schrijftalent de kans om online te publiceren.

Planeet Cinema beschikt over een uitgebreid archief van meer dan 6.000 artikelen sinds 1993.

 

HOME
RECENSIES
ACHTERGRONDEN
FESTIVALS
KLASSIEKERS

Twitter Facebook

 

THEMA

THEMA - UIT DE KUNST
Vrouw in een mannenwereld


Met de hulp van een historica draaide de Franse regisseur Bruno Nuytten in 1988 een biopic over een van Frankrijks meest bekende vrouwelijke kunstenaars uit de negentiende eeuw. De gelijknamige film vertelt haar tragische levensverhaal begeleid door de dramatische muziek voor hoofdzakelijk strijkers van componist Gabriel Yared.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
De beeldhouwer die niet wou schilderen


Quizvraagje voor bij de barbecue: wat hebben Mozes, Johannes de Doper, Marcus Antonius, Henry VIII, Michelangelo en God de Vader zelve gemeenschappelijk? Antwoord: ze werden allemaal op film vereeuwigd door Charlton Heston.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Het spanningsveld van de kunstenaar


Een kunstschilder die in de tweede helft van de negentiende eeuw in het zog van het impressionisme op de kunstscène verschijnt, is Auguste Renoir. Deze Fransman die ongeveer 6000 schilderijen maakte, is echter niet de enige kunstenaar die Gilles Bourdos met de film Renoir in de verf zet.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Genialiteit ondergedompeld in miserie


Quoth the raven: ‘nevermore’. Edgar Allan Poe schreef de beroemde dichtregel in 1845, en sindsdien heeft zijn raaf de populaire cultuur niet meer verlaten. Als zelfs The Simpsons je gedicht opnemen in hun Treehouse of Horrorreeks, weet je dat je het als dichter gemaakt hebt.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Pop-art tot de tiende macht


Thierry Guetta is een Fransman die in Los Angeles een tweedehands kledingzaak heeft. Via via ontmoet hij een street art-kunstenaar en hij – notoir allesfilmer – springt bij en filmt alles. Meer street art-kunstenaars laten zich filmen. Een idee voor een documentaire is geboren. Maar er is iets loos. Guetta zal niet rusten voor hij alle kunstenaars heeft gefilmd. Hij ontmoet er veel. Maar er ontbreekt er een: Banksy, die intussen wereldberoemd is geworden met zijn ironische street art.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Wie is er bang van Alfred Hitchcock?


In 2012, meer dan 30 jaar na zijn dood, verschenen er plots twee films over het leven van Alfred Hitchcock. Het mag een wonder zijn dat het zolang geduurd heeft. Hitchcock was een mysterieus man en een gedroomd object voor een biopic.

>>>

UIT HET ARCHIEF

Foto: Tartan Films / Canal +
LES TRIPLETTES DE BELLEVILLE
Hilarische chaos
>>>