Meteen naar de tekst springen
Warner Bros.

INDEX >> KLASSIEKERS >> A STREETCAR NAMED DESIRE

A STREETCAR NAMED DESIRE
De aantrekkingskracht van het verlangen

 

Annelies Mus | 30/07/2007


Share/Bookmark

Tennessee Williams schreef in 1947 het theaterstuk, Elia Kazan maakte er in 1951 een film van: A Streetcar named Desire, een controversieel stuk over obsessie, afgunst, waanzin en seksuele aantrekkingskracht. Het maakte van Marlon Brando een wereldster, het zorgde voor Vivien Leighs comeback naar het grote scherm, twaalf jaar na Gone with the Wind. Maar A Streetcar zorgde vooral voor een nieuwe wind door Hollywood, dat al twintig jaar te lijden had onder zijn zelf opgelegde censuur.
 
Toen het toneelstuk op Broadway in première ging, schreeuwde iedereen moord en brand. Het verhaal A Streetcar is het verhaal van de Poolse immigrant Stanley Kowalski die samen met zijn kersverse vrouw Stella in een achterbuurt van een broeierig New Orleans woont en in hun geluk worden gestoord door de zus van Stella, Blanche DuBois. Blanche probeert een schijn van rijkdom op te houden en verwijt haar zus getrouwd te zijn met een bruut zonder manieren en zonder geld, en krijgt zo Stanley tegen zich. Hij ziet dat het slechts een façade is die ze probeert op te houden en prikt hier genadeloos door. Blanche stort in, nadat ze door Stanley werd verkracht, en wordt afgevoerd naar het gekkenhuis, terwijl haar zus besluit om Stanley te verlaten.
 
Het stuk was vulgair, grof en schokkerend en al deze dingen werden gepersonaliseerd door Stanley Kowalski, gespeeld door een met seksuele elektriciteit knetterende Marlon Brando. Brando was een product van de Actor’s Studio, waar hij al vroeg werd opgemerkt door Williams, die er kind aan huis was. Hij zag dat geen enkele andere acteur Stanley zo goed zou kunnen tot leven brengen als Brando. Hij bracht de papieren Stanley Kowalski naar een hoger niveau. Het strakke, witte T-shirt waarin Brando zich ook buiten het stuk hulde en dat altijd zal geassocieerd worden met Stanley, is slechts één van de voorbeelden die het stuk én de film onsterfelijk maken.
 
A Streetcar werd een succes op Broadway, maar toen er plannen werden gemaakt om het stuk te verfilmen, weigerde Brando de hoofdrol te vertolken. Hij had een hekel aan filmstudio’s, hij zag zichzelf als een theateracteur. Maar op aandringen van Williams en van regisseur Elia Kazan, besloot Brando het toch te doen. Dat was misschien wel de beste zet die Brando ooit heeft gemaakt in zijn lange carrière.
 
Elia Kazan slaagde erin om nog een grote naam te strikken voor de rol van de uitgebluste, aan de rand van de waanzin verkerende Blanche DuBois. Vivien Leigh was ooit succesvol geweest als Scarlett O’Hara, maar haar ster was aan het tanen. Ze kende een leven vol depressies en mentale stoornissen, wat haar carrière niet ten goede kwam. Maar door haar rol als Blanche, die wellicht dicht tegen haar eigen leven lag, won ze een Oscar en herwon ze het respect van Hollywood. Niet veel later zou het weer bergaf gaan met Leigh en zou ze voorgoed van het scherm verdwijnen.
 
Hoewel Kazan erin geslaagd was een schitterende cast te verzamelen, waaronder ook Kim Hunter (Stella) en Karl Malden (Mitch), heeft de film nooit de klasse van het theaterstuk kunnen evenaren. En dat had te maken met de zelfcensuur die Hollywood uitvoerde. Om het geweld en de seksualiteit van de films van jaren dertig aan banden te leggen, creëerde Hollywood The Production Code, een code waarin werd gesteld wat mocht en wat niet mocht in een film. Er werd een speciale commissie opgericht die hierop moest toezien.
Ook A Streetcar named Desire kreeg hiermee te maken. Kazan wou het stuk zo getrouw mogelijk naar het scherm overbrengen, maar dit was buiten de Code gerekend. Kazan werd verplicht om de verkrachtingsscène van Blanche te schrappen en hier en daar de brute, seksuele ondertoon in de dialogen te temperen. Dit was natuurlijk funest voor het verhaal. Kazan probeerde nog te redden wat er te redden viel door enkel suggestieve filmische acties (zoals een barstende spiegel en een fade-out waar de eigenlijke verkrachting zou moeten plaatsgrijpen) en door de vertolkingen van Leigh en Brando blijft de film nog prikkelend. Misschien was A Streetcar named Desire zonder censuur nog een betere film geweest, maar dat is iets wat we nooit zullen weten.
 
Maar we zeker kunnen stellen is dat de grenzen werden verlegd. Kazan werd beïnvloed door de Europese auteurcinema en hij probeerde zich los te wringen uit de verstikkende Code. A Streetcar is een belangrijke voorloper van films zoals Lolita en Who’s Afraid of Virginia Woolf?, die het definitieve einde van de Code betekenden.
 
A Streetcar named Desire verdient een belangrijke plaats in de filmgeschiedenis van Hollywood, ook al lijkt men de film een beetje vergeten te zijn. Waarschijnlijk heeft dit te maken met het feit dat als we nu naar de film kijken, we een nogal statisch verfilmd toneelstuk zien waarin bijna elke actie ontbreekt en heel veel wordt gepraat. Maar in 1951 was A Streetcar named Desire een frisse wind, een gedurfde onderneming in een star en ongeïnspireerd Hollywood.
 


Elke maand stoffen we een filmklassieker af. Surf doorheen het archief om de vorige klassiekers te lezen.

PLANEET CINEMA

Planeet Cinema is een online filmmagazine. We bekijken films zonder grenzen: oud of nieuw, populair of obscuur.

We geven graag nieuw schrijftalent de kans om online te publiceren.

Planeet Cinema beschikt over een uitgebreid archief van meer dan 6.000 artikelen sinds 1993.

 

HOME
RECENSIES
ACHTERGRONDEN
FESTIVALS
KLASSIEKERS

Twitter Facebook

 

THEMA

THEMA - UIT DE KUNST
Vrouw in een mannenwereld


Met de hulp van een historica draaide de Franse regisseur Bruno Nuytten in 1988 een biopic over een van Frankrijks meest bekende vrouwelijke kunstenaars uit de negentiende eeuw. De gelijknamige film vertelt haar tragische levensverhaal begeleid door de dramatische muziek voor hoofdzakelijk strijkers van componist Gabriel Yared.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
De beeldhouwer die niet wou schilderen


Quizvraagje voor bij de barbecue: wat hebben Mozes, Johannes de Doper, Marcus Antonius, Henry VIII, Michelangelo en God de Vader zelve gemeenschappelijk? Antwoord: ze werden allemaal op film vereeuwigd door Charlton Heston.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Het spanningsveld van de kunstenaar


Een kunstschilder die in de tweede helft van de negentiende eeuw in het zog van het impressionisme op de kunstscène verschijnt, is Auguste Renoir. Deze Fransman die ongeveer 6000 schilderijen maakte, is echter niet de enige kunstenaar die Gilles Bourdos met de film Renoir in de verf zet.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Genialiteit ondergedompeld in miserie


Quoth the raven: ‘nevermore’. Edgar Allan Poe schreef de beroemde dichtregel in 1845, en sindsdien heeft zijn raaf de populaire cultuur niet meer verlaten. Als zelfs The Simpsons je gedicht opnemen in hun Treehouse of Horrorreeks, weet je dat je het als dichter gemaakt hebt.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Pop-art tot de tiende macht


Thierry Guetta is een Fransman die in Los Angeles een tweedehands kledingzaak heeft. Via via ontmoet hij een street art-kunstenaar en hij – notoir allesfilmer – springt bij en filmt alles. Meer street art-kunstenaars laten zich filmen. Een idee voor een documentaire is geboren. Maar er is iets loos. Guetta zal niet rusten voor hij alle kunstenaars heeft gefilmd. Hij ontmoet er veel. Maar er ontbreekt er een: Banksy, die intussen wereldberoemd is geworden met zijn ironische street art.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Wie is er bang van Alfred Hitchcock?


In 2012, meer dan 30 jaar na zijn dood, verschenen er plots twee films over het leven van Alfred Hitchcock. Het mag een wonder zijn dat het zolang geduurd heeft. Hitchcock was een mysterieus man en een gedroomd object voor een biopic.

>>>

UIT HET ARCHIEF

Foto: Cinelibre
MAGNOLIA
Alle toeval op een hoopje
>>>