Meteen naar de tekst springen
Universal

INDEX >> KLASSIEKERS >> SCARFACE

SCARFACE
The original “gangsta”

 

Kenny De Maertelaere | 31/10/2005


Share/Bookmark

Er zijn zo van die momenten die onuitwisbaar in het collectieve filmgeheugen gegrift staan, om nooit meer te vergeten. Bovenaan de lijst staat ongetwijfeld de hallucinant brutale finale van Scarface; Brian De Palma’s heerlijk politiek incorrecte gangsterepos over de “rise and fall” van de Cubaanse, drugsdealende immigrant Tony Montana, bijna psychotisch vertolkt door een op dat moment de filmwereldveroverende Al Pacino. Het is gewoon verplichte kost om Montana, een geweer als fallussymbool voor zich uit richtend en klaar om zijn belagers naar de andere wereld te knallen, het meermaals geparodieerde “Say hello to my little friend!” te horen schreeuwen, luttele seconden vooraleer hij de deur van zijn kamer én de nietsvermoedende killer die er achter staat doet exploderen. Dit gaat hier niet over de complexe familiebanden en bijna politieke intriges binnen het maffialeven zoals die te zien zijn in The Godfather. Dit is een survival gangsterfilm. En dat zullen we geweten hebben!

In 1932 realiseerde regisseur Howard Hawks een film over een ambitieuze, machtsbeluste gangster die uiteindelijk het slachtoffer wordt van zijn eigen succes. De film bleef vanwege het harde geweld nazinderen en in de jaren ’80 vatten de geldbeluste heren van Hollywood het plan aan om een remake klaar te stomen. Brian De Palma werd na opvallende producties zoals Carrie, The Fury, Dressed to Kill en Blow Out verzocht om in de regisseursstoel plaats te nemen en met een door excessief geweld en taalgebruik gedomineerd scenario van niemand minder dan een op dat moment met een cocaïneverslaving kampende Oliver Stone aan de slag te gaan. Op de originele premisse na werd het verhaal en het tijdsbeeld van de film grondig aangepast, in die mate zelfs dat de jaren ’80 Scarface eerder een door dezelfde toon geïnspireerde remake van het origineel geworden is. Immers, wat in de jaren ’30 grof en controversieel was zou weinig potten breken in ’83. Dat De Palma met zijn film een van zijn beste, stijlbepalende projecten zou afleveren kon hij waarschijnlijk op dat moment nog niet vermoeden. Dat zijn Scarface nog steeds als een van de meest gewelddadige films ooit gezien wordt al evenmin.             

Deze bijna drie uur durende kroniek opent met archiefbeelden van immigranten die per boot Amerika binnenkomen en tijdens deze de sociale cultuur schetsende openingsgeneriek verraadt de muziek van Giorgio Moroder nog niet de ware identiteit van Scarface. Vervolgens ontmoeten we Tony Montana terwijl hij door enkele leden van de douanepolitie ondervraagd wordt. Als onderwerpen zoals Tony’s litteken (de enige verwijzing naar de titel) en de vraag of hij dat heeft opgelopen tijdens een onverbloemd geformuleerde daad van “eatin’ pussy” onthult de prent al meteen zijn zwartkomische, sadistisch grijnzende gelaat. Eens op Amerikaanse grond gaat Tony, samen met zijn vriend Manny (Steven Bauer) op zoek naar de felbegeerde American Dream. Vuile klusjes zorgen ervoor dat hij na enige tijd in de gunst van een flamboyante gangsterbaas (Robert Loggia) komt en langzaam maar zeker start Tony een brutaal offensief dat hem niet alleen naar de top brengt maar ook in het bed van de cokesnuivende vriendin (Michelle Pfeiffer) van zijn baas.

Hoewel niet gebaseerd op een specifieke gangster (Scarface was de bijnaam van Al Capone maar met hem heeft deze prent weinig of niets te maken) biedt de film, die als een biografie werd opgebouwd, inhoudelijk weinig verrassingen. Tony’s verhaal is er een van succes en tragiek, zoals we zo vaak in andere soortgelijke films zien. Het verschil zit hem in de uitwerking, de knetterende dialogen en de fenomenale vertolkingen van alle betrokkenen. Boven alles torent echter een man uit: Al Pacino. Hoewel zijn legendarische status op dat moment na rollen in The Godfather Part I en II, Serpico en Dog Day Afternoon om er maar een paar te noemen al bevestigd was kon hij toch een triomf gebruiken na de erg lichtvoetige tragikomedie Author! Author! waarin hij een gefrustreerde toneelschrijver die na het vertrek van zijn vrouw alleen voor de kinderen van het gezin moet zorgen vertolkt. Scarface kon op geen beter moment komen en Pacino kneedde het personage tot een iconische, nu nog vaak geciteerde, immens populaire figuur die vandaag, en dat is wel enigszins zorgwekkend, meer fans dan ooit heeft. Heel vreemd is het feit dat dit een van de weinige films is waarin het hoofdpersonage over nagenoeg geen morele waarden beschikt. Tony Montana is een vloekende, mensen vermoordende, egoïstische, sadistische, megalomane rotzak en toch slaagt Pacino, compleet met een hilarisch Cubaans accent, erin om hem op de een of andere manier charmant te laten overkomen. Binnen de wereld van Scarface nemen De Palma en Stone het publiek mee op sleeptouw en wie zich verzet tegen de verwerpelijkheid van Montana zal zich niet weinig ergeren aan de zedeloosheid en brutaliteit van deze prent. In heel de film is er slechts een moment waarop de makers Montana een menselijk gezicht geven en dat is als hij afziet van de moord op enkele kinderen. Op elk ander moment is hij een onvoorspelbare psychoot die voortdurend op ontploffen staat. Als uiteindelijk de keerzijde van het succes op de voorgrond komt zakt Tony weg in een onbezonnen drugsroes boordevol paranoïde waanvoorstellingen, escalerend geweld en tirannieke waanzin. Met oneliners als “I kill communists for fun”, “you fuck with me, you fuckin’ with the best!”, “You got a look in your eye like you haven't been fucked in a year!” en veel, veel meer is de in Hawaïhemden gehulde Montana een personage van alle tijden geworden; de niet uit de filmwereld weg te denken verpersoonlijking van alle menselijke zonden en angsten.

De acteurs en actrices die zich in het vaarwater van Pacino’s Montana bevinden houden zich uitstekend staande. Michelle Pfeiffer is opvallend goed als Tony’s vlam Elvira die nooit echt verliefd op hem lijkt. De romance tussen de twee is in ieder geval niet conventioneel te noemen en vindt zijn gedoemde climax in de scène waarin Montana, nijdig en agressief zijn vrouw tijdens een etentje op restaurant verbaal en fysiek te lijf gaat. De scène, die eindigt met Montana’s dronken uitdaging voor de andere mensen in het restaurant – “say goodnight to the bad guy” – is slechts een van de vele hoogtepunten.

Als gangsterbaas Frank Lopez weet Robert Loggia perfect de juiste toon te vinden. Zijn personage is een levensgenieter, meedogenloos als het moet, maar rationeel en niet zo labiel en oncontroleerbaar als zijn hebberige rechterhand Tony. Steven Bauer, die na zijn rol hier vooral als bijrolacteur en in softerotische jaren ’90 pulp aan de bak kwam, was nooit beter als Tony’s trouwe vriend Manny. Zijn personage is medeverantwoordelijk voor een groot deel van Montana’s groeiende waanzin maar zijn rustige houding en bewuste zwijgzaamheid maken van hem een vrij sympathieke sidekick voor Tony. Ook fantastisch is de toen vijfentwintigjarige én debuterende Mary Elizabeth Mastrantonio als Tony’s jonge zus Gina. Op indrukwekkende wijze brengt ze het respect dat ze voor haar broer heeft, maar ook haar eigenzinnigheid en uiteindelijke haatdragendheid perfect over. In wat misschien wel de zwaarste rol in deze film is doorloopt ze een waaier van emoties en Mastrantonio gaat nergens in de fout.     

Dat Scarface vandaag nog steeds een belangrijke film is (Pacino zelf vindt dit een van zijn beste - zoniet zijn allerbeste - vertolkingen) komt niet alleen door de acteerprestaties, de explosieve brutaliteiten of De Palma’s knappe regie. In wat een vreemd gevolg van het succes van deze prent is hebben de vele rappers in de States de film liefdevol in de armen gesloten. Posters van Montana die, in zijn exuberante villa boven een berg cocaïne uitstaart, prijken aan de muren van kopstukken uit de hip hop beweging en het is licht angstaanjagend om sommigen onder hen aan te horen over het ontzag en het respect dat ze hebben voor Scarface en meer nog, het personage zelf. Dat rappers altijd al een fascinatie gehad hebben voor gangsters mag duidelijk zijn (er is er zelfs een die zichzelf Gotti noemt) maar bij Scarface menen we toch dat ze de betekenis van de film gemist hebben. Als ze zich met Montana vergelijken en zijn levensstijl als een ideaal zien dan vergeten ze blijkbaar wel dat Montana’s zoektocht naar de American Dream zijn genadeloze ondergang wordt.

Scarface is ook een van die films die voor censuuraanhangers niet meteen de meest populaire prent is. De film werd herhaaldelijk met een X-rating opgezadeld tot De Palma met de hulp van enkele narcotica-experts de authenticiteit van de productie kon bevestigen en de film in zoveel mogelijk bioscopen gezien moest worden. Dat vermindert natuurlijk niets aan het geweld. Met tweeënveertig doden, tweehonderdachttien “fucks” en een beruchte maar eerder door geluidseffecten en een slimme cameravoering dan door gore slachtingen opvallende scène met een kettingzaag is dit niet voor gevoelige zielen.                

Als er drie of vier echt goede scènes nodig zijn om een kwalitatieve productie af te leveren dan heeft Scarface er in overvloed. Denk maar aan de confrontatie met Frank waarbij Montana onherroepelijk de macht grijpt, de eerder beschreven restaurantscène, Montana’s egocentrische geratel als hij in zijn overdadige bad ligt te weken, de hilarische “Push It to the Limit” montage, Pacino’s blik als hij turend in de nacht de zeppelin met de woorden “The World is Yours” opmerkt, het bezoek aan zijn moeder, de flirtende dans met Elvira, de finale, de ontdekking dat Manny tegen de wil van Tony inging, Manny’s versierpogingen aan het zwembad en ga zo maar door. Het zou verder fout zijn om niet te vermelden hoe onweerstaanbaar grappig deze prent is, mits u uiteraard over enige appreciatie voor gitzwarte humor beschikt. Na de filmbeleving is Scarface dan ook ideaal voer om eindeloos met vrienden en vriendinnen over na te praten. Indien u het nog niet door had: dit is echt wel een van onze favorieten.

En nog een keer om het af te leren: “I’m Tony Montana and I’m gonna fuck you up!”

 


Elke maand stoffen we een filmklassieker af. Surf doorheen het archief om de vorige klassiekers te lezen.

PLANEET CINEMA

Planeet Cinema is een online filmmagazine. We bekijken films zonder grenzen: oud of nieuw, populair of obscuur.

We geven graag nieuw schrijftalent de kans om online te publiceren.

Planeet Cinema beschikt over een uitgebreid archief van meer dan 6.000 artikelen sinds 1993.

 

HOME
RECENSIES
ACHTERGRONDEN
FESTIVALS
KLASSIEKERS

Twitter Facebook

 

THEMA

THEMA - UIT DE KUNST
Vrouw in een mannenwereld


Met de hulp van een historica draaide de Franse regisseur Bruno Nuytten in 1988 een biopic over een van Frankrijks meest bekende vrouwelijke kunstenaars uit de negentiende eeuw. De gelijknamige film vertelt haar tragische levensverhaal begeleid door de dramatische muziek voor hoofdzakelijk strijkers van componist Gabriel Yared.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
De beeldhouwer die niet wou schilderen


Quizvraagje voor bij de barbecue: wat hebben Mozes, Johannes de Doper, Marcus Antonius, Henry VIII, Michelangelo en God de Vader zelve gemeenschappelijk? Antwoord: ze werden allemaal op film vereeuwigd door Charlton Heston.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Het spanningsveld van de kunstenaar


Een kunstschilder die in de tweede helft van de negentiende eeuw in het zog van het impressionisme op de kunstscène verschijnt, is Auguste Renoir. Deze Fransman die ongeveer 6000 schilderijen maakte, is echter niet de enige kunstenaar die Gilles Bourdos met de film Renoir in de verf zet.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Genialiteit ondergedompeld in miserie


Quoth the raven: ‘nevermore’. Edgar Allan Poe schreef de beroemde dichtregel in 1845, en sindsdien heeft zijn raaf de populaire cultuur niet meer verlaten. Als zelfs The Simpsons je gedicht opnemen in hun Treehouse of Horrorreeks, weet je dat je het als dichter gemaakt hebt.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Pop-art tot de tiende macht


Thierry Guetta is een Fransman die in Los Angeles een tweedehands kledingzaak heeft. Via via ontmoet hij een street art-kunstenaar en hij – notoir allesfilmer – springt bij en filmt alles. Meer street art-kunstenaars laten zich filmen. Een idee voor een documentaire is geboren. Maar er is iets loos. Guetta zal niet rusten voor hij alle kunstenaars heeft gefilmd. Hij ontmoet er veel. Maar er ontbreekt er een: Banksy, die intussen wereldberoemd is geworden met zijn ironische street art.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Wie is er bang van Alfred Hitchcock?


In 2012, meer dan 30 jaar na zijn dood, verschenen er plots twee films over het leven van Alfred Hitchcock. Het mag een wonder zijn dat het zolang geduurd heeft. Hitchcock was een mysterieus man en een gedroomd object voor een biopic.

>>>

UIT HET ARCHIEF

Universal
WHITE NOISE
Dead Woman Talking
>>>