Meteen naar de tekst springen
Foto: Warner Bros.

INDEX >> KLASSIEKERS >> GREMLINS

GREMLINS
Little green men

 

Kenny De Maertelaere | 03/01/2005


Share/Bookmark

Wie op jonge leeftijd door de filmmicrobe gebeten is, herkent het ongetwijfeld: die eerste film die zo'n indruk achterlaat dat hij een periode lang je leven lijkt te beheersen. Voor sommigen is die ervaring slechts een fase, om die dan later weer van zich af te schudden als de oude huid van een slang, maar velen onder ons blijven bij de interesses die door die ene film gegrondvest werden. In de jaren '80 waren er een aanzienlijk aantal films die een hele generatie filmliefhebbers en -makers hebben beïnvloed. Een van die producties uit die eigenaardige eighties was ongetwijfeld Gremlins. Dit gitzwarte kerstsprookje werd een succes bij jong en oud en leverde uiteindelijk een vervolg op. Beide delen werden geregisseerd door Joe Dante.

Dante een onfortuinlijke en onderschatte regisseur noemen is een understatement. Was de man in 1984, het jaar van Gremlins, nog een beloftevolle collega en vriend van Steven Spielberg die wel eens "de donkere zijde van Spielberg" werd genoemd, dan moet hij zich nu tevreden stellen met televisiefilms en weinig succesvolle studioprojecten. Recent zagen we van hem Looney Tunes: Back in Action, een zwaar bekritiseerde maar best vermakelijke "Who Framed Roger Rabbit?"- achtige combinatie van live-action en animatie waarin heel even de manische, cartooneske waanzin van Dante doorschemerde (meer bepaald in de Area 52- scène waarin allerlei monsters uit B-films opdagen) maar de invloed van de studio, de te hyperkinetische vertolking van Steve Martin als de bad guy en een ridicuul plot hadden een flauw doorslagje van wat het had kunnen zijn als resultaat. Toegegeven, het was in ieder geval beter dan de "Michael Jordan meets Bugs Bunny" ophemelarij die Space Jam heet. Nochtans realiseerde Dante enkele juweeltjes. Voor Gremlins brak hij door met de originele Piranha, die in tegenstelling tot James Camerons afgrijselijke debuutfilm Piranha 2: The Spawning, wel een leuke Jaws rip-off was en de fans van weerwolvenfilms noemen zijn The Howling nog altijd in een adem met John Landis' An American Werewolf in London. Na Gremlins bleef zijn output interessant met de geflopte maar best aangename jeugdfilm Explorers waarin drie kinderen (onder hen Ethan Hawke en de overleden River Phoenix) een ruimteschip bouwen, de grappige sciencefictionkomedie Innerspace die een microscopisch verkleinde Dennis Quaid in het lichaam van Martin Short brengt (tevens ook een van de weinige films waarbij Meg Ryans aanwezigheid geen onafwendbare braakneigingen veroorzaakt), de erg leuke zwarte komedie The 'burbs, een parodie op het kleinburgerlijke Amerika in de ban van paranoia en urban legends en Matinee, een mooie ode aan de kitscherige B-films met John Goodman als een enthousiaste filmpromotor en de dreiging van een aanval van Cubaanse kernraketten als rode draad. In 1998 kreeg hij na een jarenlange stilte (enkel onderbroken voor televisiewerk) de kans om een Gremlins- achtige prent af te leveren en dat werd Small Soldiers. Ook dit bleek commercieel geen schot in de roos maar wij genoten met volle teugen van deze venijnige, ten onrechte als jeugdfilm beschouwde, actiekomedie. De Amerikaanse legerpoppen die de vijand blijken te zijn, de groteske monsters die het goede vertegenwoordigen, de heerlijk absurde scène waarin Kirsten Dunst het moet opnemen tegen haar gestoorde, als half gesmolten Frankenstein gedrochten tot leven gewekte Barbiepoppen, het verlangen van de leider van de monsters, Archer, om meer te voelen dan zijn plastic omhulsel hem toelaat, de finale waarin alle soldaatjes zoals in John Carpenters Assault on Precinct 13 een huis belegeren... het zijn allemaal momenten die wij uitstekend vinden. Maar dé film waar Dante blijvend aan gekoppeld wordt is zijn onbetwistbare commerciële en kritische triomf: Gremlins.

In het slaperige dorp Kingston Falls woont de uitvinder Randall Peltzer (Hoyt Axton) met zijn vrouw Lynn (Frances Lee McCain) en zoon Billy (Zach Galligan). Tijdens een zakenreis komt Randall in Chinatown terecht waar hij op zoek is naar een origineel kerstgeschenk voor zijn zoon. In een met mysterieuze voorwerpen volgestouwde winkel ontdekt hij een vreemd dier en hij besluit het, tot grote ergernis van de stokoude eigenaar Mr. Wing (Keye Luke), te kopen. Het dier heet Gizmo en is een niet nader gedefinieerde Mogwai, waarvan de oorsprong onbekend blijft. Terug thuis geeft Randall Gizmo aan Billy met de waarschuwing dat hij drie regels moet respecteren: Gizmo kan geen zonlicht verdragen, mag niet in contact komen met water en mag onder geen beding na middernacht gevoed worden. Aanvankelijk kan Billy zich probleemloos aan deze regels houden maar als omstandigheden ertoe leiden dat Gizmo een glas water over hem heen krijgt, ploppen er meteen een heleboel pluizige bollen uit het krijsende dier. De bollen worden op hun beurt Mogwai's en terwijl Randall de mogelijkheid ziet om de schijnbaar schattige diertjes te verkopen, leiden vreemde gebeurtenissen tot Billy's groeiende wantrouwen. Het hek is helemaal van de dam als alle Mogwai's, op de vredelievende Gizmo na, erin slagen na middernacht voedsel binnen te krijgen. Algauw wemelt het in de straten van het dorp met moorddadige, vuilgroene monstertjes die de nietsvermoedende inwoners een Kerstavond om nooit te vergeten zullen bezorgen.

Gremlins was, samen met Spielbergs eerste luik in de Indiana Jones trilogie; Raiders of the Lost Ark, een van de eerste films waar men in de States de leeftijdskeuring PG-13 voor invoerde. Dat hield in dat de film scènes en momenten bevatte die voor sommige kinderen jonger dan dertien te griezelig bevonden waren. Ze konden de film wel gaan bekijken, maar niet zonder begeleiding door een volwassene (in Amerika is de leeftijdskeuring heel wat complexer dan enkel de Kinderen Niet Toegelaten grens bij ons). Vandaag is diezelfde PG-13 nog steeds in gebruik maar niet langer zo buigbaar als vroeger (een film zoals Gremlins zou nu niet op dezelfde manier gemaakt kunnen worden en het is enkel met The Lord of the Rings dat we een stap in de goede richting opmerkten. Jonge kinderen zagen, sommige gewelddadige scènes incluis, de trilogie en we kregen nergens het gevoel betutteld te worden, wat bij PG-13 films vaak het geval is). In 1984 waren de grenzen nog niet duidelijk bepaald met als gevolg dat Gremlins een van de meest wreedaardige (en daarom ook geliefde) jeugdfilms is geworden. Hoe schattig en lief Gizmo ook mag zijn, het breekpunt in de film (Gizmo's "besmetting" met water) is een angstaanjagend moment. Het "Spielbergiaanse" wezentje ondergaat helse pijnen en wordt minutenlang getormenteerd door de uit zijn lijfje knallende kroost. Later, als de wezens volbloed Gremlins zijn geworden, deinzen deze bijtgrage creaturen er niet voor terug om personages brutaal af te maken. In een scène kijken twee stomverbaasde agenten toe hoe de lokale Kerstman door Gremlins wordt verscheurd. Dante weet als geen ander chaos op het scherm te brengen en doet dan nergens beter dan in de verbluffende barscène, als de monsters het op een zuipen zetten. Personages lopen in paniek door de straten terwijl overal rondom hen mensen worden aangevallen. Dante vermengt invloeden van griezelfilms uit de jaren '50 met een legende die vertelt dat Gremlins kleine wezentjes zijn die apparatuur vernielen. De alcoholische licht geschifte Murray Futterman (vertolkt door een van Dante's vaste bijrolacteurs Dick Miller), verwijst in een dronken bui naar Gremlins die tijdens de Tweede Wereldoorlog voor vernieling zorgden en later wordt hij, samen met zijn vrouw, in zijn ergste nachtmerrie gesleurd als de giechelende monstertjes zijn huis met een sneeuwruimer vernielen. Zwarte humor domineert en de spirit of Christmas wordt genadeloos onderuitgehaald. Mrs. Deagle, een gemene oude weduwe die Billy's hond wil vermoorden, wordt op hilarische maar uiterst wrede wijze uitgeschakeld door als kerstliedjes grommende kinderen vermomde Gremlins.

In een tijdperk voor de digitale revolutie zijn de effecten van Chris Walas ronduit fantastisch. Enkele stop-motion shots geven de indruk van een meute Gremlins effectief weer maar het is vooral het poppenwerk dat imponeert. Walas en zijn crew gaven elke Gremlin een persoonlijkheid mee en hij had vooral veel aandacht voor de mimiek van Gizmo, die de onverwachte held van het verhaal blijkt en diens nemesis, de door een witte kuif herkenbare leider van de creaturen, Stripe. De film culmineert in een ondertussen oprecht klassiek geworden scène als alle Gremlins in de bioscoop naar Snow White and the Seven Dwarfs gaan kijken. In een knap staaltje van zelfrelativering en effectenwerk zien we hoe de extatische massa neuriënd en met popcorn gooiend geniet van Sneeuwwitje. Deze sequentie mondt uit in het finale duel tussen Billy en Stripe, die de jongen met een kettingzaag te lijf gaat.

Dante verbergt nergens zijn liefde voor het genre en de verwijzingen naar horrorfilms en de producties die hem zijn bijgebleven zijn talrijk. Van Robby de Robot uit Forbidden Planet die op de achtergrond te zien is tot een cameo van de in 2002 overleden Kenneth Toby, die in een ver cinematografisch verleden vocht met The Thing from Another World en de strijd aanging met twee van stop-motion expert Ray Harryhausens beroemdste creaties; de (zesarmige!) reuzenoctopus in It Came from Beneath the Sea en het prehistorische gedrocht in The Beast from 20,000 Fathoms.

De cast bestaat uit een bont allegaartje waarvan weinigen de weg naar het succes gevonden hebben. Zach Galligan houdt zich goed staande als Billy, de "everyman" in de film. Zijn vriendin Kate wordt vertolkt door mevrouw Kevin Kline, Phoebe Cates die in een dramatisch moment de mythe van Kerstmis als een immer leuke periode verpulvert. Corey Feldman (dé tieneracteur uit de jaren '80 met The Goonies, Stand By Me, The Lost Boys, The 'burbs en Friday the 13th: The Final Chapter op zijn palmares) daagt op als Pete, een van Billy's vrienden die medeverantwoordelijk is voor het aangerichte onheil. Hoyt Axton speelt Billy's vader als de archetypische, onhandige uitvinder en Judge Reinhold (ook te zien in de Beverly Hills Cop- films maar nu gestrand in straight to video pulp) is Gerald, een succesvolle klier en de tegenpool van de dromerige Billy. Om een of andere onduidelijk reden verdwijnt zijn personage halverwege de film, om nooit meer op te dagen (in een verwijderde scène op de bij ons nog niet verkrijgbare Special Edition DVD treffen Billy en Kate hem aan, verstopt in een bankkluis).

Steven Spielberg produceerde de film onder zijn Amblin label maar Gremlins kan op alle vlakken gezien worden als de anti- E.T. waarin schattig aan de oppervlakte steeds lelijkheid en kwaadaardigheid kan verbergen. Opvallend is ook dat Chris Columbus (verantwoordelijk voor onder andere de Home Alone films en de eerste twee Harry Potter producties) meeschreef aan het scenario. Gremlins moet dan ook de meest zwartgallige, gemeenste prent zijn waar hij ooit aan meewerkte.

Wat we ook niet onvermeld kunnen laten is de filmmuziek van de betreurde componist Jerry Goldsmith. Zijn composities voor Gremlins mogen dan wel niet zo'n "artistieke" waarde hebben als zijn werk voor The Omen, Patton of Planet of the Apes maar ze vormen het hoogtepunt van zijn jarenlange, nu door de dood abrupt stopgezette samenwerking met Dante. Goldsmiths muziek is komisch, absurd, chaotisch, ontroerend, dreigend en het hoofdthema is bijna iconisch, verstrengeld met de jaren '80. De film was nooit hetzelfde geweest zonder deze perfecte begeleiding (Goldsmith is trouwens even te zien op de beurs van de uitvinders die Randall in de loop van de film bezoekt).

Het succes van Gremlins had een resem klonen tot gevolg en terwijl we Critters nog best konden smaken (een buitenaardse, gezichtsloze premiejager die het uiterlijk van een rockster kiest!) bleken Z- film misbaksels als Troll een en twee en de Ghoulies films wanhopige wannabes. In 1990 mocht Dante zelf een vervolg maken en dat hij dit deed met het bizarre Gremlins 2: The New Batch is op zich bewonderenswaardig. In deze sequel, die haaks staat op het origineel, moet het intieme van het landelijke Kingston Falls baan ruimen voor het hoogtechnologische leven in New York City en de Gremlins- invasie barst los in de wolkenkrabber van de Donald Trump- achtige, megalomane Daniel Clamp (John Glover). Billy en zijn vriendin Kate (opnieuw Galligan en Cates), die werken voor Clamp, krijgen Gizmo opnieuw in hun bezit en het duurt niet lang voor het gebouw overspoeld wordt door honderden, op verbazingwekkende wijze nog steeds zonder computereffecten gerealiseerde, Gremlins. De additie van Christopher Lee als een waanzinnige wetenschapper, de vele experimenten die de creaturen op henzelf uitvoeren (zo wordt er een superintelligent, transformeert de herboren Stripe in een gruwelijke spin, en zien we zelfs een geslachtsverandering bij de mannelijke Gremlins populatie) en de door iedereen genegeerde poging van Kate om net als in deel een nog maar eens een emotioneel verhaal te vertellen leiden naar zelfparodie maar vreemd genoeg, en tegen alle logica in, werkt de film aanstekelijk en de finale, waarin duizenden monsters Sinatra's New York, New York zingen is een al even onverwachte wending als de Sneeuwwitje sequentie uit het origineel.

Het is te eenvoudig om Gremlins als een curiosum uit de "gekke eighties" te zien. De film was destijds een fenomeen, waar veel merchandising aan verbonden was (knuffels en speelgoed), en mag er in 2005 nog best zijn. Het komt misschien soms ietwat gedateerd over maar liefhebbers van het monstergenre, kijkers die genoeg hebben van de zeemzoete kerstsfeer of zij die gewoon een terugblik willen werpen op het begrip "cinema" in een opvallend decennium van de twintigste eeuw kunnen geen betere ontspanning dan Gremlins wensen.

Gizmo caca!

Foto: Warner Bros. Foto: Warner Bros.

Elke maand stoffen we bij Movie een filmklassieker af. Surf doorheen het archief om de vorige klassiekers te lezen.

PLANEET CINEMA

Planeet Cinema is een online filmmagazine. We bekijken films zonder grenzen: oud of nieuw, populair of obscuur.

We geven graag nieuw schrijftalent de kans om online te publiceren.

Planeet Cinema beschikt over een uitgebreid archief van meer dan 6.000 artikelen sinds 1993.

 

HOME
RECENSIES
ACHTERGRONDEN
FESTIVALS
KLASSIEKERS

Twitter Facebook

 

THEMA

THEMA - UIT DE KUNST
Vrouw in een mannenwereld


Met de hulp van een historica draaide de Franse regisseur Bruno Nuytten in 1988 een biopic over een van Frankrijks meest bekende vrouwelijke kunstenaars uit de negentiende eeuw. De gelijknamige film vertelt haar tragische levensverhaal begeleid door de dramatische muziek voor hoofdzakelijk strijkers van componist Gabriel Yared.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
De beeldhouwer die niet wou schilderen


Quizvraagje voor bij de barbecue: wat hebben Mozes, Johannes de Doper, Marcus Antonius, Henry VIII, Michelangelo en God de Vader zelve gemeenschappelijk? Antwoord: ze werden allemaal op film vereeuwigd door Charlton Heston.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Het spanningsveld van de kunstenaar


Een kunstschilder die in de tweede helft van de negentiende eeuw in het zog van het impressionisme op de kunstscène verschijnt, is Auguste Renoir. Deze Fransman die ongeveer 6000 schilderijen maakte, is echter niet de enige kunstenaar die Gilles Bourdos met de film Renoir in de verf zet.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Genialiteit ondergedompeld in miserie


Quoth the raven: ‘nevermore’. Edgar Allan Poe schreef de beroemde dichtregel in 1845, en sindsdien heeft zijn raaf de populaire cultuur niet meer verlaten. Als zelfs The Simpsons je gedicht opnemen in hun Treehouse of Horrorreeks, weet je dat je het als dichter gemaakt hebt.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Pop-art tot de tiende macht


Thierry Guetta is een Fransman die in Los Angeles een tweedehands kledingzaak heeft. Via via ontmoet hij een street art-kunstenaar en hij – notoir allesfilmer – springt bij en filmt alles. Meer street art-kunstenaars laten zich filmen. Een idee voor een documentaire is geboren. Maar er is iets loos. Guetta zal niet rusten voor hij alle kunstenaars heeft gefilmd. Hij ontmoet er veel. Maar er ontbreekt er een: Banksy, die intussen wereldberoemd is geworden met zijn ironische street art.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Wie is er bang van Alfred Hitchcock?


In 2012, meer dan 30 jaar na zijn dood, verschenen er plots twee films over het leven van Alfred Hitchcock. Het mag een wonder zijn dat het zolang geduurd heeft. Hitchcock was een mysterieus man en een gedroomd object voor een biopic.

>>>

UIT HET ARCHIEF

Foto: Miramax
DIRTY PRETTY THINGS
Frears uit het slop
>>>