Meteen naar de tekst springen
Foto: Universal

INDEX >> KLASSIEKERS >> VERTIGO

VERTIGO
Het valse gezicht van de dood

 

Ingrid Dendievel | 28/09/2003


Share/Bookmark

Sommige films worden betiteld als meesterwerk zodra ze zijn gereleased; denk maar aan Lawrence of Arabia. Bij andere films duurt het decennia vooraleer critici en publiek de echte waarde ervan ontdekken. Zo verging het onder andere Vertigo: toen de film in 1958 uitkwam werd hij door de critici negatief ontvangen en bestempeld als 'onzin' en zelfs als 'onbegrijpelijk'. Vooral het laatste half uur van de film kon weinig mensen behagen. Ondertussen zijn de tijden veranderd en wordt Vertigo aanzien als een van de meesterwerken van Hitchcock.

Zoals bij meer films van Hitchcock het geval is, is het uitgangspunt van Vertigo een roman, met name D'Entre les Morts van de Franse schrijvers Pierre Boileau en Thomas Narcejac. Het boek gaat over een man die zo aangegrepen is door de dood van zijn geliefde dat hij er alles voor over heeft om een andere vrouw om te vormen tot haar evenbeeld. Het onderwerp sprak Hitchcock zo aan dat hij meteen startte met de voorbereidingen van de film. Eerst betrok hij acteurs James Stewart en Vera Miles bij zijn project en daarna gaf hij aan een zekere Maxwell Andersen de opdracht een scenario te schrijven op basis van het boek. Het resultaat was echter teleurstellend; het script, dat Listen Darkling heette, was onsamenhangend. En daar bleef het niet bij; Vera Miles was ondertussen zwanger geworden en haakte hierdoor af. Hitchcock was enorm ontgoocheld. Hij geloofde zodanig in Miles'talent dat hij haar al vereenzelvigd had met het vrouwelijke hoofdpersonage van de film.

Gelukkig liet hij de moed niet zakken en sprak hij andere schrijvers aan om het warrige script aan te passen. Uiteindelijk slaagde Samuel Taylor - in nauwe samenwerking met Hitchcock - erin om een geloofwaardig scenario te schrijven. Ook James Stewart, die de ontwikkeling van het script van dichtbij was blijven volgen, was zeer ingenomen met het resultaat. Paramount pakte ondertussen het probleem van de keuze van de hoofdactrice aan en schoof Kim Novak naar voor. Zowel Hitchcock als James Stewart waren vrij skeptisch, maar stemden toe. Novak beantwoordde wel aan Hitchocks ideaal van de blonde, ijzige en afstandelijke schoonheid, maar hij twijfelde aan haar capaciteiten als actrice.

Gelukkig bleek al snel dat Kim Novak toch de juiste keuze was. Hitchcock besefte dat het succes van Vertigo afhing van de geloofwaardigheid van haar vertolking. Zij speelt immers een dubbelrol en de twee karakters die zij moest uitbeelden, waren zowat uitersten. Novak slaagde echter glansrijk, ook al omdat het tussen Stewart en haar goed klikte. Van hem werd dan weer verwacht dat hij de typische anti-held speelde. Voor een klasbak als Stewart was dit een lachertje, getuige onder andere zijn vertolking in It's a Wonderful Life.

Het feit dat Hitchcock belang hechtte aan geloofwaardigheid komt omdat Vertigo niet alleen een thriller is, maar ook een (moord)mysterie. In de proloog - een nachtelijke achtervolging op de daken van San Francisco - wordt de herkomst van de hoogtevrees van Scottie (Stewarts hoofdpersonage) verduidelijkt. Omdat hij zich schuldig voelt aan de dood van zijn collega en zijn hoogtevrees een ware handicap vormt, wordt Scottie op pensioen gezet. Hij krijgt echter niet de tijd om op zijn lauweren te rusten; Gavin Elster, een oude studiemakker, vraagt om zijn hulp. Zijn echtgenote, Madeleine (Novak) is zo geobsedeerd door een dode vrouw, dat hij vreest voor haar geestelijke gezondheid en zelfs voor haar leven. Gavin vraagt Scottie met aandrang Madeleine een tijdje te schaduwen.

Echt enthousiast is hij niet, maar Scottie neemt de opdracht aan. Het duurt niet lang of hij is betoverd door de mysterieuze schoonheid van de vrouw. Langzaam aan raakt hij geïntrigeerd door haar gedrag en door het verhaal van de dode vrouw die het leven van Madeleine zo beheerst. Uiteindelijk wordt hij verliefd op haar, maar dan slaat het noodlot toe. Door zijn hoogtevrees kan hij niet verhinderen dat Madeleine sterft wanneer ze van een kerktoren springt. Scottie wordt verantwoordelijk geacht voor haar dood en komt hierop in een zware depressie terecht. Eenmaal hij terug de oude is, komt hij op een dag een vrouw tegen, Judy, die enorm veel op Madeleine lijkt. Omdat hij nog steeds geobsedeerd is door zijn dode geliefde, vormt hij Judy om tot het evenbeeld van Madeleine. En dan wordt de ware toedracht van de feiten hem duidelijk...

Hitchcock besteedde in Vertigo extra aandacht aan de belichting en kleur. Het grijze mantelpakje van Madeleine, dat zo prominent aanwezig is in de loop van de film, werd met opzet gekozen. Grijs is namelijk een kleur die meestal niet bij een blondine gebruikt wordt en door dit nu wel te doen, wou Hitchcock het etherische en het mysterieuze van Novaks personage benadrukken. De spectaculaire groen-zwarte avondjurk die Madeleine draagt wanneer Scottie haar voor de eerste keer ziet, diende dan weer om haar uitgesproken schoonheid te accentueren. Hitchcock gebruikte de belichting om dezelfde effecten te bereiken; zo wordt de schoonheid van Madeleine in de eerste scène in het restaurant door een felle belichting nog eens extra beklemtoond.

Het thema van de hoogtevrees en de duizeligheid dat deze conditie met zich meebrengt, worden dan weer benadrukt door het veelvuldige gebruik van het beeld van de spiraal. Bij sommige scènes, zoals op de trappen van de kerktoren, maakte Hitchcock gebruik van een bepaalde cameratechniek, die overigens door een van zijn cameramannen was ontdekt. Het trucje heet 'contra-zoom' en wordt bereikt door tegelijkertijd met de lens in te zoomen en de camera naar achteren te trekken. Overigens komt deze techniek ook in hedendaagse films voor. Andere beelden van spiralen - die niet altijd voor de hand liggen - komen voortdurend in Vertigo voor; hoe vaker je de film ziet, hoe meer ze zullen opvallen.

Zoals eerder vermeld werd de film bij zijn release door critici en publiek zeer negatief onthaald. In de loop der jaren zou Vertigo langzamerhand een cultstatus verwerven. Dat kwam onder meer doordat de film gedurende decennia lang niet meer bekeken kon worden: tezamen met 4 andere films van Hitchcock kwam Vertigo in een privé-kluis terecht. Pas in 1984 was hij terug in de bioscoop te zien en deze keer konden zowel het publiek als de critici de film wel waarderen. Helaas was de kwaliteit van de negatieven en van de afdrukken er flink op achteruitgegaan waardoor een restauratieproces onvermijdelijk werd. Hetzelfde team dat onder andere Lawrence of Arabia en Spartacus een opknapbeurt had gegeven, nam nu Vertigo onder handen. Uiteindelijk kon in 1997 Hitchcocks meesterwerk weer in zijn volle glorie bekeken en bewonderd worden.

Foto: Universal Foto: (Fotomontage; origineel Paramount)

Elke maand stoffen we bij Movie een filmklassieker af. Surf doorheen het archief om de vorige klassiekers te lezen.

PLANEET CINEMA

Planeet Cinema is een online filmmagazine. We bekijken films zonder grenzen: oud of nieuw, populair of obscuur.

We geven graag nieuw schrijftalent de kans om online te publiceren.

Planeet Cinema beschikt over een uitgebreid archief van meer dan 6.000 artikelen sinds 1993.

 

HOME
RECENSIES
ACHTERGRONDEN
FESTIVALS
KLASSIEKERS

Twitter Facebook

 

THEMA

THEMA - UIT DE KUNST
Vrouw in een mannenwereld


Met de hulp van een historica draaide de Franse regisseur Bruno Nuytten in 1988 een biopic over een van Frankrijks meest bekende vrouwelijke kunstenaars uit de negentiende eeuw. De gelijknamige film vertelt haar tragische levensverhaal begeleid door de dramatische muziek voor hoofdzakelijk strijkers van componist Gabriel Yared.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
De beeldhouwer die niet wou schilderen


Quizvraagje voor bij de barbecue: wat hebben Mozes, Johannes de Doper, Marcus Antonius, Henry VIII, Michelangelo en God de Vader zelve gemeenschappelijk? Antwoord: ze werden allemaal op film vereeuwigd door Charlton Heston.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Het spanningsveld van de kunstenaar


Een kunstschilder die in de tweede helft van de negentiende eeuw in het zog van het impressionisme op de kunstscène verschijnt, is Auguste Renoir. Deze Fransman die ongeveer 6000 schilderijen maakte, is echter niet de enige kunstenaar die Gilles Bourdos met de film Renoir in de verf zet.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Genialiteit ondergedompeld in miserie


Quoth the raven: ‘nevermore’. Edgar Allan Poe schreef de beroemde dichtregel in 1845, en sindsdien heeft zijn raaf de populaire cultuur niet meer verlaten. Als zelfs The Simpsons je gedicht opnemen in hun Treehouse of Horrorreeks, weet je dat je het als dichter gemaakt hebt.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Pop-art tot de tiende macht


Thierry Guetta is een Fransman die in Los Angeles een tweedehands kledingzaak heeft. Via via ontmoet hij een street art-kunstenaar en hij – notoir allesfilmer – springt bij en filmt alles. Meer street art-kunstenaars laten zich filmen. Een idee voor een documentaire is geboren. Maar er is iets loos. Guetta zal niet rusten voor hij alle kunstenaars heeft gefilmd. Hij ontmoet er veel. Maar er ontbreekt er een: Banksy, die intussen wereldberoemd is geworden met zijn ironische street art.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Wie is er bang van Alfred Hitchcock?


In 2012, meer dan 30 jaar na zijn dood, verschenen er plots twee films over het leven van Alfred Hitchcock. Het mag een wonder zijn dat het zolang geduurd heeft. Hitchcock was een mysterieus man en een gedroomd object voor een biopic.

>>>

UIT HET ARCHIEF

Foto: Walt Disney
FANTASIA 2000
Huizenhoog kijkplezier
>>>