Meteen naar de tekst springen
Foto: Paramount

INDEX >> KLASSIEKERS >> FRIDAY THE 13TH

FRIDAY THE 13TH
Ongeluksdag

 

Hans Dewijngaert | 29/09/2002


Share/Bookmark

Het is een klassieke instinker bij filmquizzen: de moordenaar uit Friday the 13th? Jason Voorhees natuurlijk. Fout. De lelijkaard met het ijshockeymasker komt pas in de sequels echt uit Crystal Lake gekropen. Het is zijn dolgedraaide ma Pamela die in de originele klassieker uit 1980 de geile tieners vakkundig de les spelt. Vorige maand kwam deel tien van de oneindige stalk-n-slasher-reeks in de zalen; wij blikken nog eens terug naar de eersteling.

Alle grote verhalen ten spijt ontstaan filmklassiekers soms heel banaal. Voor producer Sean S. Cunningham was het eind jaren zeventig simpel: hij had een nieuwe hit nodig of zijn carrière zou langzaam in het slop geraken. Cunningham had in 1972 de filmwereld op z'n kop gezet met het gruwelijke Last House on the Left, dat zijn goeie vriend Wes Craven (die vaak de set van Friday the 13th zou bezoeken) geregisseerd had. In de jaren daarna probeerde hij het met komedies, maar John Carpenters monstersucces met Halloween in 1978 bracht Cunningham op andere gedachten. Het was de prent die hij eigenlijk zélf had willen maken en dus zou hij bewijzen dat hij beter zou doen dan zijn illustere collega. Als bij toverslag kwam Victor Miller, pas afgestudeerd aan de universiteit van Yale, met een script op de proppen dat heel wat gelijkenissen vertoonde met Halloween, maar er toch genoeg van verschilde om juridische problemen te vermijden. Wie had toen gedacht dat Friday the 13th, gemaakt met een budget van nauwelijks 700.000 dollar en op drie maanden tijd in Blairstown New Jersy gefilmd, zou uitgroeien tot een van de invloedrijkste franchises ooit? Négen sequels en een tv-serie (72 afleveringen, 1987-1990) later bracht de reeks bijna 300 miljoen dollar op. En het einde is nog niet in zicht.

Vreemd genoeg komt hét horroricoon van de jaren tachtig niet eens twee minuten voor in de film die hem wereldberoemd maakte. Die eer moet Jason Voorhees aan zijn moeder laten, die op wraak belust is omdat haar zoon, een slechte zwemmer, in 1958 in Crystal Lake verdronk, terwijl twee van de kampleiders in plaats van op het jongetje te letten zich voor een vrijpartijtje hadden afgezonderd (een plottwist die later door Wes Craven mooi zou worden geparodieerd in Scream). Een jaar later, op vrijdag de dertiende, wordt het vrijende tweetal op gruwelijke wijze vermoord. Meer dan twintig jaar na het incident wil Steve Christy, de zoon van de originele eigenaars, Camp Crystal Lake in New Jersey opnieuw voor het publiek openen. Om de boel op te knappen heeft hij een aantal studenten aangetrokken. Hoewel rond Camp Crystal Lake een waas van mysterie hangt en er in het verleden blijkbaar een paar gruwelijke moorden zijn gepleegd, laten de jongeren het niet aan hun hart komen. Naast hun klusjes en karweien genieten ze ook van een zomer vol seks en joints. Tot op vrijdag de dertiende, bij volle maan, een storm opsteekt en een moordenaar één voor één de kampleden begint te vermoorden. Ma Voorhees is terug.

Friday the 13th opende, hoe kan het ook anders, op vrijdag 13 juni 1980. Het was de zomer van Dressed to Kill, The Empire Strikes Back, Caddyshack en The Shining, maar de kleine horrorproductie zou de gemoederen beheersen. Cunningham had het dan ook goed voor mekaar. Zijn film bood wat het tienerpubliek wilde. De prent oogde ruiger en bloediger dan het vaak suggestieve Hallowoon, speelde in op de boom van summer camps movies die met Ivan Reitmans Meatballs (1979) begonnen was én gooide nog een portie seks over het geheel. Succes verzekerd. Achteraf bekeken moet Friday the 13th zeker en vast voor Halloween onderdoen. John Carpenter bleek een meester in het opbouwen van spanning, terwijl het Cunningham toch wel aan talent als regisseur ontbrak. In plaats van op zoek te gaan naar sfeervolle of vernieuwende shots, koos hij vaak voor het standaard-shot. Het idee om met de camera vaak het point-of-view van de moordenaar in te nemen, mocht toen wel nieuw zijn, het lijkt erop of de regisseur het te vaak als een gemakkelijkheidsoplossing koos. Cunningham zou na Friday the 13th geen enkele hit meer scoren en hoewel hij vorig jaar nog XCU: Extreme Close Up regisseerde, legt hij zich vooral toe op het productiewerk - en, vanzelfsprekend, het promoten van de Jason-reeks.

Friday the 13th maakte geschiedenis met enkele van zijn vernieuwende speciale effecten. In die zin had Cunningham niet alleen bij Halloween maar vooral bij de Italiaanse gialli-films van Mario Bave (The Evil Eye, Blood and Black Lace) en Dario Argento (Suspiria) leentjebuur gespeeld. Sommige van de effecten waren voor die tijd zó shockerend dat de MPAA (Motion Picture Association of America) de film aanvankelijk de kiss of death gaf: een X-rating die een major release uitsloot. Door enkele scènes in te korten en zelfs compleet weg te laten, wist Friday the 13th uiteindelijk nog een R-rating uit de brand te slepen, wat betekende dat kinderen onder de 17 jaar de zaal niet zonder volwassene binnen mochten.

Het was Tom Savini, The Godfather of Gore, die de baanbrekende effecten in elkaar geknutseld had. Savini had een jaar eerder naam en faam gemaakt met zijn make-up werk voor George Romero's Dawn of the Dead en zou later onder meer meewerken aan Creepshow, Day of the Dead, The Texas Chainsaw Massacre 2 en het vierde deel van Friday the 13th. Savini betrok zijn ouwe vriend Taso Stavrakis (Creepshow 2, Day of the Dead) bij de productie en spendeerde 17.000 dollar aan effecten. Het zou trouwens zijn idee zijn geweest om Jason helemaal op het einde van de prent uit het meer te laten komen om Alice vast te grijpen, een shockeffect dat hij vast uit Brian de Palma's Carrie (1976) gehaald heeft. Schrijver Victor Miller zou later alleszins toegeven dat die eindsequentie als een droom bedoeld was. In werkelijkheid zou het de poort naar de oneindige sequels betekenen. Naar verluidt zou Savini tijdens de eerste weken van de release vaak in bioscoopzalen gezeten hebben om te checken hoe het publiek op dat schrikmoment reageerde.

Opmerkelijk in de cast was een piepjonge Kevin Bacon, die twee jaar voor Friday the 13th zijn filmdebuut gemaakt had in National Lampoon's Animal House. Bacon speelt in Friday the 13th de op seks beluste Jack en krijgt van ma Voorhees dan ook zijn verdiende loon: vlak na een vrijpartij, nog nagenietend met een joint in de mondhoek, wordt hij met een pijl op zijn bed gespietst. Die rol van Pamela Voorhees was er eentje van Betsy Palmer, die haar carrière in de jaren vijftig als journaliste bij NBC begonnen was, maar na verloop van tijd actrice werd. Zo speelde ze in 1955 naast Jack Lemmon in Mister Roberts. Na Friday the 13th doofde haar carrière langzaam uit. De rol van ma Voorhees zou haar dan ook heel haar leven brandmerken. Ze kreeg er zelfs een Razzie-nominatie als slechtste vrouwelijke bijrol voor. Van de andere castleden (door Cunningham vaak omschreven als 'good-looking kids who you might see in a Pepsi commercial') zou niemand het maken. Adrienne King werd nog het beroemdst omdat ze de rol kreeg die eigenlijk voor Sally Field bedoeld was.

Friday the 13th mag dan nu wel als een klassieker beschouwd worden, het serieuze filmjournaille, waaronder Siskel en Ebert, kraakte de film destijds af. De film kreeg ook een Razzie nominatie als slechtste film van 1981 (maar eerlijkheidshalve ook een nominatie als beste film op het Mystfest Festival in Italië). Commercieel gezien was de film een succes (bracht 70 miljoen dollar op) en Paramount, die de distributie van de onafhankelijke prent voor 1.5 miljoen dollar had geregeld, wilde onmiddellijk een sequel. Negen jaar na het origineel, in 1989, zat men al aan Friday the 13th deel acht. Op dat moment verkocht Paramount de rechten van de franchise aan New Line, dat in 1993 Jason Goes to Hell maakte en dit jaar de franchise nieuw leven inblies met Jason X. Die mag het binnenkort opnemen tegen een ander icoon uit de horrorwereld: Freddy Krueger. Maar da's voer voor een volgende klassieker.

PLANEET CINEMA

Planeet Cinema is een online filmmagazine. We bekijken films zonder grenzen: oud of nieuw, populair of obscuur.

We geven graag nieuw schrijftalent de kans om online te publiceren.

Planeet Cinema beschikt over een uitgebreid archief van meer dan 6.000 artikelen sinds 1993.

 

HOME
RECENSIES
ACHTERGRONDEN
FESTIVALS
KLASSIEKERS

Twitter Facebook

 

THEMA

THEMA - UIT DE KUNST
Vrouw in een mannenwereld


Met de hulp van een historica draaide de Franse regisseur Bruno Nuytten in 1988 een biopic over een van Frankrijks meest bekende vrouwelijke kunstenaars uit de negentiende eeuw. De gelijknamige film vertelt haar tragische levensverhaal begeleid door de dramatische muziek voor hoofdzakelijk strijkers van componist Gabriel Yared.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
De beeldhouwer die niet wou schilderen


Quizvraagje voor bij de barbecue: wat hebben Mozes, Johannes de Doper, Marcus Antonius, Henry VIII, Michelangelo en God de Vader zelve gemeenschappelijk? Antwoord: ze werden allemaal op film vereeuwigd door Charlton Heston.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Het spanningsveld van de kunstenaar


Een kunstschilder die in de tweede helft van de negentiende eeuw in het zog van het impressionisme op de kunstscène verschijnt, is Auguste Renoir. Deze Fransman die ongeveer 6000 schilderijen maakte, is echter niet de enige kunstenaar die Gilles Bourdos met de film Renoir in de verf zet.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Genialiteit ondergedompeld in miserie


Quoth the raven: ‘nevermore’. Edgar Allan Poe schreef de beroemde dichtregel in 1845, en sindsdien heeft zijn raaf de populaire cultuur niet meer verlaten. Als zelfs The Simpsons je gedicht opnemen in hun Treehouse of Horrorreeks, weet je dat je het als dichter gemaakt hebt.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Pop-art tot de tiende macht


Thierry Guetta is een Fransman die in Los Angeles een tweedehands kledingzaak heeft. Via via ontmoet hij een street art-kunstenaar en hij – notoir allesfilmer – springt bij en filmt alles. Meer street art-kunstenaars laten zich filmen. Een idee voor een documentaire is geboren. Maar er is iets loos. Guetta zal niet rusten voor hij alle kunstenaars heeft gefilmd. Hij ontmoet er veel. Maar er ontbreekt er een: Banksy, die intussen wereldberoemd is geworden met zijn ironische street art.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Wie is er bang van Alfred Hitchcock?


In 2012, meer dan 30 jaar na zijn dood, verschenen er plots twee films over het leven van Alfred Hitchcock. Het mag een wonder zijn dat het zolang geduurd heeft. Hitchcock was een mysterieus man en een gedroomd object voor een biopic.

>>>

UIT HET ARCHIEF

Foto: Lions Gate
SECRETARY
Assume the position
>>>