Meteen naar de tekst springen
Foto: Warner Bros

INDEX >> KLASSIEKERS >> SUPERMAN

SUPERMAN
Film van staal

 

Hans Dewijngaert | 06/11/2001


Share/Bookmark

'Faster than a speeding bullet, more powerful than a locomotive.' Over wie anders kan het gaan dan Superman, de krasse opa van zowat alle superhelden? Ouder dan zestig is hij nu, maar nog lang niet van plan om zijn cape aan de wilgen te hangen. Wie weet zien we hem binnenkort wel weer vliegen in Superman Lives. In tussentijd: een nostalgische terugblik naar de oerfilm met Christopher Reeve.

Films, boeken, kunstwerken: vaak ontstaan ze door een toevallige samenloop van omstandigheden. Een plaats, een tijdstip, het juiste moment en een legende is geboren. Als Jerry Siegel en Joe Schuster elkaar die dag in 1931 niet tegen het lijf waren gelopen in de gangen van de Glenville High School in Cleveland, had Superman wellicht nooit bestaan. De studenten waren beiden hevige fans van magazines als Amazing Stories en Weird Tales, deelden hun liefde voor de strips van Buck Rogers en Tarzan en waren filmfans in hart en nieren. Twee elementen lieten Joe, de tekenaar, en Jerry, de schrijver, naar elkaar toegroeien: hun immense onpopulariteit op school en het feit dat ze voortdurend zonder geld zaten. Vanuit die underdogpositie creëerden ze een figuur die sterker, slimmer en populairder was dan al hun vijanden samen: Goober the Mighty.

De rest is, zoals dat heet, geschiedenis. Goober the Mighty werd algauw Superman en de eerste dertien pagina's tellende cartoon verscheen in 1933 in Action Comics. Oorspronkelijk moest Superman de cover nog delen met andere superhelden, maar de populariteit van Superman werd zo groot, dat hij vanaf het elfde nummer nooit meer van de voorpagina verdween. De oplage steeg pijlsnel van een half miljoen naar een miljoen exemplaren. De echte doorbraak kwam er toen Superman in 1939 een dagelijkse strip werd in de krant. Die zou tot 1966 elke dag lopen en werd nog eens nieuw leven ingeblazen van 1977 tot 1983. Tegen die tijd was de man van staal al een icoon geworden over de hele wereld.

De eerste tekenfilm was die van Dave Fleischer uit 1941, maar echt bekend op tv werd Superman met de serie die van 1952 tot 1957 door Warner Bros. 104 episodes lang uitgezonden werd. De eerste twee seizoenen gingen in zwart-wit de ether in (Supermans outfit was bruin-wit, om het contrast beter te laten uitkomen). Hoewel de populariteit van de show groot was en men al snel overschakelde naar kleur, had The Adventures of Superman bijna voortdurend met geldgebrek te kampen. Vandaar de vaak goedkope effecten, zoals het vliegen van Superman aan enkele kabels. Typerend was dat de eerste 26 afleveringen al van in 1951 op de plank lagen, maar niet afgewerkt konden worden tot in 1953, toen sponsor Kellogg's Cereals met extra geld op de proppen kwam. Voor velen werd George Reeves al meteen de definitieve Superman. Zijn rol nam nog mythischere proporties aan toe hij in 1959 in Los Angeles in verdachte omstandigheden overleed. Zelfmoord, zo luidde het.

Toeval of niet, maar het was een bijna-naamgenoot van George Reeves die eind jaren zeventig de Superman van het grote doek zou worden: Christopher Reeve. De Duitser Alexander Salkind (die in 1997 aan leukemie zou overlijden) en zijn zoon Ilya hadden als producers in 1973 en 1974 een gigantisch succes gescoord met The Three Musketeers en The Four Musketeers en speelden met de idee om een grootschalige en dure Superman-film te maken. Ze huurden niemand minder dan Mario Puzo in om het verhaal te schrijven. De scenarist van The Godfather vormde de originele comics van Siegel en Schuster om tot wat hij zelf een Grieks drama noemde. Een beetje te zwaar op de hand voor de producenten, die het scenario lieten bijwerken door Robert Benton en David Newman, die elf jaar eerder Superman hadden laten vliegen in een musicalversie op Broadway, en Tom Mankiewicz, die tot dan toe vooral zijn sporen had verdiend als schrijver van enkele James Bond-films. Steven Spielberg was even in beeld voor de regieklus, maar bleek door het succes van Jaws (1975) te duur, en de keuze viel uiteindelijk op Richard Donner. Donner was zijn carrière begonnen als regisseur van bekende tv-series als The Twilight Zone, The Fugutive en The Wild, Wild West, en had in 1976 net een grote hit gescoord met The Omen. Superman werd de film die zijn carrière op het witte doek voorgoed lanceerde, al zou ook hij op een bizarre manier afscheid van de franchise moeten nemen.

Het grootste vraagteken van de producenten was wie de rol van Superman zou torsen. Ze wisten maar al te goed dat hun film zou staan of vallen met de geloofwaardigheid van de man van staal. Zowel Robert Redford, Warren Beatty als olympisch kampioen Bruce Jenner waren volgens geruchten in de running voor de rol, maar Richard Donner wilde de op dat moment relatief onbekende Christopher Reeve, die samen met Robin Williams als enige door de Cornell universiteit werd uitverkoren om te gaan studeren aan de beroemde Juilliard School of Performing Arts. Reeve stond aanvankelijk erg weigerachtig tegenover de rol, die hem niet erg uitdagend leek. Maar hij nam de job aan, volgde bodybuilding bij David 'Darth Vader' Prowse om spieren te winnen, en zou zich de keuze achteraf niet beklagen. De rol van Supermans eeuwige nemesis Lex Luthor ging al snel naar oscarwinnaar Gene Hackman, terwijl Marlon Brando het toen fabelachtige bedrag van 3.7 miljoen dollar kreeg voor zijn 10 minuten durende cameo als Jor-El, Supermans vader.

De film begint op Krypton, waar Jor-El drie dissidenten van de planeet verbant. Hij brengt zijn collega's op de hoogte van het lot dat Krypton te wachten staat. De kristallen planeet zal over dertig dagen door de zon verbrand en vernietigd worden. Omdat niemand hem gelooft, stuurt Jor-El zijn enige zoon, Kal-El, in een ruimtetuig naar de aarde. Het crasht in de velden van Smallville, Kansas, waar Kal-El als Kent opgevoed wordt door de boeren John Kent en zijn vrouw. Al gauw ontdekt Kent dat hij over buitengewone krachten beschikt, maar het is pas na het overlijden van zijn adoptievader, dat hij de boerderij verlaat. Instinctief trekt hij naar het Noorden, waar een kristal uit zijn ruimteschip het Fortress of Solitude laat verrijzen, waar een hologram van Jor-El Kent over de geschiedenis van de wereld en zijn bijzondere afkomst vertelt.

Twaalf jaar later trekt een volwassen Clark Kent naar Metropolis, waar hij journalist wordt voor The Daily Planet. Clark valt meteen in de smaak van hoofdredacteur Perry White (Jackie Cooper) en fotograaf Jimmy Olsen (Marc McClure) en maakt er kennis met Lois Lane (Margot Kidder), op wie hij onmiddellijk verliefd wordt. Als Superman neemt hij het in de stad op tegen allerlei boeven. De bad guy uit de film is Lex Luthor, die het plan heeft opgevat om Californië te vernietigen zodat het hinterland dat hij zelf gekocht heeft in waarde zou stijgen. Om Superman te verzwakken, maakt Luthor gebruik van diens achilleshiel: kryptonite. Superman weet toch te ontsnappen, kan een van de kernraketten stoppen, maar ziet hoe de andere dood en vernieling zaait. Als Superman merkt dat ook Lois dood is, neemt hij een zware beslissing. Tegen de raad van zijn vader in draait hij de aarde terug in de tijd en verandert hij de geschiedenis van de mensheid.

Superman was voor die tijd een enorm dure productie. Volgens geruchten kostten alleen de creditssequence aan het begin van de film meer dan de meeste volledige films. Warner Bros. leverde een budget aan van 55 miljoen dollar, vijf keer zoveel als Georges Lucas een jaar eerder had mogen opsouperen voor zijn Star Wars. Dat was nodig ook. John Barry (A Clockwork Orange, Star Wars) ontwierp voor de openingsscènes de indrukwekkende kristallen planeet Krypton en op het einde van de film zien we hoe een aardbeving de Golden Gate Bridge laat buigen en de Hoover Dam in tweeën breekt: effecten die - in tegenstelling tot de veel slechtere vliegscènes - ook vandaag nog staan als een huis. Niet te verwonderen dat de fx-ploeg er een oscar voor won.

Maar de grote verdienste van Superman is, vreemd genoeg, het ijzersterke verhaal. Het kransje scenaristen neemt met de Krypton-proloog en de gebeurtenissen in Smalville een aanloop van ongeveer een uur, voor we Superman in al zijn glorie te zien krijgen. Door die aanloop krijgt de film de solide basis die veel van de huidige comicverfilmingen ontbreekt. Nooit heb je het gevoel dat regisseur Donner in de film de trappers kwijt raakt; nooit is het geweld of de actie gratuit; nooit lijken personages van bordkarton. De Batmans en Judge Dredds van deze tijd kunnen er nog een lesje van leren. Velen bliezen het verhaal zelfs op tot Bijbelse proporties. De parallellen zijn inderdaad duidelijk: als een ware God stuurt Jor-El zijn Enige Zoon naar de aarde om de mensheid te redden.

Het succes van de film, die op 15 december 1978 in release ging, was gigantisch. Superman bracht 134 miljoen dollar in het laatje. Een sequel was een zekere zaak, maar de productie liep niet van een leien dakje. Oorspronkelijk was het de bedoeling dat heel wat materiaal, gefilmd in 1978 maar nooit vertoond, gebruikt zou worden voor de tweede film, die in negen maanden ingeblikt moest worden. Het zouden er uiteindelijk 28 worden. De producenten kregen slaande ruzie met regisseur Richard Donner en stuurden hem de laan uit. Richard Lester, die in de jaren zeventig de Musketeers-films had geregisseerd, moest de meubelen redden. Tegen alle verwachtingen in maakte hij van de film - waarin de drie outlaws die in de eerste prent van Krypton verbannen worden de macht op aarde komen opeisen - een erg sterk geheel. In 1983 regisseerde Lester ook de derde film. Omdat Margot Kidder niet akkoord was gegaan met het ontslag van Richard Donner, kreeg ze als Lois Lane in deel drie slechts een cameo. De film werd een flop. In Superman IV uit 1987 - het gevecht met Nuclear Man - ging het met de franchise helemaal van kwaad naar erger. Christopher Reeve viel in mei 1995 van zijn paard en is sindsdien volledig verlamd. Net als zijn voorganger George Reeves eindigde ook zijn Superman-carrière in mineur.

Het verdere lot van Superman kent iedereen. Midden jaren negentig kreeg hij met de comic-serie Death of Superman een nieuwe look en een nieuwe impuls en op het kleine scherm werden van 1993 tot 1997 de karakters uitgediept in de spin off Lois & Clark: The New Adventures of Superman met Dean Cain als Clark Kent en Teri Hatcher als Lois Lane. Momenteel loopt in Amerika de prequel-serie Smallville van X-Files veteraan David Nutter, waarin de jeugdjaren van Superman verhaald worden. In 1998 had Warner Bros. bijna groen licht gegeven voor een nieuwe langspeelfilm (gekend als Superman Reborn of Superman Lives) met Nicolas Cage in de hoofdrol, geregisseerd door niemand minder dan Tim Burton naar een scenario van Kevin Smith. Maar een jaar later was het project al in rook opgegaan. Af en toe duiken nog wel eens namen in verband met het project op (Ralph Zondag, Paul Attanasio, Oliver Stone), maar concrete plannen zijn er voorlopig nog niet. Ooit deed zelfs het gerucht de ronde dat Wolfgang Petersen een Superman versus Batman film ging maken.

Wat de toekomst ook brengt, de 'originele' Superman uit 1978 blijft een film van staal, het bekijken zeker waard. Meer zelfs: door zijn solide opgebouwd verhaal, geloofwaardige karakters en knappe speciale effecten is de film misschien wel de beste comic-verfilming ooit. Hoewel we wel nooit zullen begrijpen waarom knappe Lois Lane valt voor een vent in zo'n gek maillotje.

PLANEET CINEMA

Planeet Cinema is een online filmmagazine. We bekijken films zonder grenzen: oud of nieuw, populair of obscuur.

We geven graag nieuw schrijftalent de kans om online te publiceren.

Planeet Cinema beschikt over een uitgebreid archief van meer dan 6.000 artikelen sinds 1993.

 

HOME
RECENSIES
ACHTERGRONDEN
FESTIVALS
KLASSIEKERS

Twitter Facebook

 

THEMA

THEMA - UIT DE KUNST
Vrouw in een mannenwereld


Met de hulp van een historica draaide de Franse regisseur Bruno Nuytten in 1988 een biopic over een van Frankrijks meest bekende vrouwelijke kunstenaars uit de negentiende eeuw. De gelijknamige film vertelt haar tragische levensverhaal begeleid door de dramatische muziek voor hoofdzakelijk strijkers van componist Gabriel Yared.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
De beeldhouwer die niet wou schilderen


Quizvraagje voor bij de barbecue: wat hebben Mozes, Johannes de Doper, Marcus Antonius, Henry VIII, Michelangelo en God de Vader zelve gemeenschappelijk? Antwoord: ze werden allemaal op film vereeuwigd door Charlton Heston.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Het spanningsveld van de kunstenaar


Een kunstschilder die in de tweede helft van de negentiende eeuw in het zog van het impressionisme op de kunstscène verschijnt, is Auguste Renoir. Deze Fransman die ongeveer 6000 schilderijen maakte, is echter niet de enige kunstenaar die Gilles Bourdos met de film Renoir in de verf zet.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Genialiteit ondergedompeld in miserie


Quoth the raven: ‘nevermore’. Edgar Allan Poe schreef de beroemde dichtregel in 1845, en sindsdien heeft zijn raaf de populaire cultuur niet meer verlaten. Als zelfs The Simpsons je gedicht opnemen in hun Treehouse of Horrorreeks, weet je dat je het als dichter gemaakt hebt.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Pop-art tot de tiende macht


Thierry Guetta is een Fransman die in Los Angeles een tweedehands kledingzaak heeft. Via via ontmoet hij een street art-kunstenaar en hij – notoir allesfilmer – springt bij en filmt alles. Meer street art-kunstenaars laten zich filmen. Een idee voor een documentaire is geboren. Maar er is iets loos. Guetta zal niet rusten voor hij alle kunstenaars heeft gefilmd. Hij ontmoet er veel. Maar er ontbreekt er een: Banksy, die intussen wereldberoemd is geworden met zijn ironische street art.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Wie is er bang van Alfred Hitchcock?


In 2012, meer dan 30 jaar na zijn dood, verschenen er plots twee films over het leven van Alfred Hitchcock. Het mag een wonder zijn dat het zolang geduurd heeft. Hitchcock was een mysterieus man en een gedroomd object voor een biopic.

>>>

UIT HET ARCHIEF

Foto: Artisan
THE CENTER OF THE WORLD
Geld, seks. Dat is het zo ongeveer.
>>>