Meteen naar de tekst springen
Foto: Columbia

INDEX >> KLASSIEKERS >> STAND BY ME

STAND BY ME
De wonderjaren

 

Hans Dewijngaert | 02/07/2001


Share/Bookmark

Toen Rob Reiner in februari 1986 Stephen King uitnodigde voor een privé-vertoning van Stand By Me, de verfilming van de novelle The Body, stond het zweet hem in de handen, niet wetende wat de grootmeester van het resultaat zou vinden. De legende wil dat King na de aftiteling sprakeloos de zaal verliet en pas een kwartier later weer bij stem was. Zoiets moois had hij nog nooit gezien. Bijna vijftien jaar later staat de coming-of-age film nog steeds als een huis. Deze maand is dit pareltje vol nostalgie, vriendschap en zonnige zomerdagen onze klassieker.

De publicatie van Different Seasons in 1982 betekende een mijlpaal in de carrière van Stephen King, de man die tot dan toe gebrandmerkt was als auteur van horrorverhalen vol vampiers en weerwolven. Voor het eerst begaf King zich met de novellenbundel - waar hij gedurende meer dan tien jaar had aan geschreven - op de velden van het hart. Puur commercieel gezien was dat destijds een zware gok, maar de dobbelstenen rolden goed op tafel. Wat heet: Different Seasons klom bij zijn publicatie in hardcover al van de eerste week naar de nummer 1 positie en bleef daar 34 weken onafgebroken staan, een nooit gezien record. Vijf maanden later zou de paperback het nog eens tien weken op de hoogste laddersport uitzingen. Voor King was Different Seasons zijn meest persoonlijke boek tot dan toe. De belevenissen uit The Body had hij tot op zekere hoogte gebaseerd op die uit zijn eigen jeugd in Durham.

Een jaar na de publicatie van Different Seasons, in december 1983, wilde de scenaristentandem Raynold Gideon en Bruce Evans (Star Man) The Body omwerken tot een scenario. Maar het verkrijgen van de filmrechten viel niet mee. Stephen Kings literair agent Kirby McCauley vroeg 100.000 dollar vooraf en tien procent van de brutowinst. Dat kon het tweetal alleen niet opbrengen. Nadat enkele grote productiefirma's geen graten in het verhaal zagen, werd het project opgepikt door de dwergmaatschappij Embassy Pictures, die Adrian Lyne (nog hot in Hollywood na het succes van Flashdance) als regisseur in stelling wilde brengen. Tot, uitgerekend twee dagen voor de start van de productie, Embassy opgeslorpt werd door Columbia Pictures en het project een stille dood dreigde te sterven. Norman Lear, voormalig mede-eigenaar van Embassy, hoestte echter persoonlijk acht miljoen dollar op en redde de film. Adrian Lyne moest het project links laten liggen om Mickey Rourke en Kim Basinger in Nine 1/2 Weeks te gaan regisseren. Via Andy Schienman kwam het project dan bij Rob Reiner terecht. Reiner was in die tijd vooral nog bekend als acteur van de populaire sitcom All in the Family en kwam met zijn eerste twee films (de rockumentary This is Spinal Tap en The Sure Thing) nog maar aan het venster kijken. Hij greep de kans met beide handen.

De opnames van Stand By Me begonnen op 17 juni 1985 in Oregon en zouden twee maanden duren. Uit tientallen jongens werden River Phoenix (Chris), Corey Feldman (Teddy), Will Wheaton (Gordie) en Jerry O'Connell (Vern) gecast. Naast River Phoenix had eigenlijk alleen Corey Feldman enige acteerervaring. Hij was eerder te zien geweest in The Goonies en The Gremlins. Rob Reiner gaf ze zelf acteerlessen en ontwikkelde zich op de set naar verluidt als perfecte mentor en vaderfiguur, die geweldige acteerprestaties uit de onervaren jongens wist te puren. De rol van de oude Gordon in het kaderverhaal was aanvankelijk voor David Duke. Maar toen bleek dat diens stem niet geschikt was voor de erg belangrijke voice-over, riep regisseur Rob Reiner de hulp in van zijn oude schoolmakker Richard Dreyfuss. De openingsscène werd daarvoor zelfs opnieuw ingeblikt.

Een jaar later, toen de film klaar was, bleek het machtige Columbia wel bereid om de film wereldwijd te distribueren. Het zou de firma geen windeireren leggen, want de prent, die op 8 augustus 1986 in premiere ging, werd in het kielzog van de grote zomerblockbusters een sleeper, die het vooral moest hebben van zijn positieve word-of-mouth reclame. Stand By Me opende in slechts zevenhonderd zalen, maar toen de producenten op het einde het rekensommetje konden maken, had de film 52 miljoen dollar opgebracht en zelfs Top Gun van de box-office troon gestoten. Niet slecht voor een film die maar 7.5 miljoen dollar gekost had. Maar Stand By Me sloeg niet alleen commercieel aan. Naast overwegend erg goede kritieken, kreeg de film ook een oscarnominatie voor beste aangepast scenario. Ironisch genoeg opende datzelfde jaar ook Kings regiedebuut Maximum Overdrive in de zalen, een prent die als een van de grootste kalkoenen aller tijden beroemd werd.

Stand By Me is het verhaal van vier vrienden, die in de zomer van 1959 - in ware Tom Sawyer of Huck Finn-stijl - vanuit het stoffige Castle Rock in Oregon op pad gaan om het lijk van de 12-jarige Ray Brower te zoeken. Het verhaal wordt ons verteld door Gordon LaChance, de slimste van het groepje, die later schrijver wil worden. Chris Chambers is ook intelligent, maar sleept de sporen van zijn niet zo hoog aangeschreven familie met zich mee. Vern, de loser, en Teddy hebben het moeilijk op school en stevenen af op een toekomst zonder veel mogelijkheden. Chris, zo leren we vanuit het kaderverhaal, weet het later toch te maken en wordt advocaat, tot hij wordt neergestoken terwijl hij tussen beide probeert te komen in een gevecht in Portland. Met het dode lichaam van Ray Brower als doel, begint het viertal aan hun tocht, dat zonder ze het zelf helemaal beseffen een tocht naar volwassenheid wordt. Ze worden daarbij achterna gezeten door de bende van bullebak Ace Merrill (die, zoals we later in Needful Things leren, in de handen van Leland Gaunt zal boeten voor zijn daden).

De grootste aanpassing die Raynold Gideon, Bruce A. Evans en Rob Reiner aan het verhaal deden (naast het verplaatsen van Castle Rock van Maine naar Oregon) was de focus te verschuiven naar de figuur van Gordie LaChance, die zich na de dood van zijn populaire broer Denny eenzaam en verlaten voelt door zijn ouders. Niet alleen is hij de verhalenverteller (en dus schrijver van het verhaal), maar meer dan wie ook maakt hij tijdens de tweedaagse trektocht een verandering door. Het is hij die op het einde de moed heeft om het tegen de bende van Ace Merrill op te nemen. En het is hij (en niet Chris Chambers zoals in het boek) die het geweer van de grond opraapt en schiet. Volgens Stephen King was het de beste verandering die iemand ooit aan een verhaal heeft aangebracht.

Zowat alle recensenten zijn het erover eens dat Stand By Me de beste King-adaptatie ooit is, beter zelfs dan pakweg Misery, The Shawshank Redemption of The Green Mile. Stand By Me ís King en vat alle thema's samen waar hij voor staat: verloren onschuld, vriendschap, moed, zelfopoffering en nostalgie, thema's die hem heel dicht in de buurt van de magische Steven Spielberg brengen. De film zit vol onvergetelijke scènes, zoals het moment waarop de jongens een lange spoorwegbrug moeten oversteken en plots oog in oog staan met een aandenderende trein. Die scène (gefilmd op de McCloud River Railroad's Lake Britton Bridge in Burney Falls State Park, Californië) was volgens Rob Reiner de enige die hij als storyboard had uitgewerkt. En iedereen die de film ooit zag, vergeet nooit de sequentie met de bloedzuigers, het verhaal van Lard Ass Hogan die iedereen onderkotst in The Great Tri County Bake Off & Pie Eat, of de eindscène waarin Chris Chambers letterlijk in het niets oplost. Zijn alter ego River Phoenix zou in oktober 1993 aan een overdosis drugs sterven op weg naar Johnny Depp's club en een date met zijn liefje Samantha Mathis. Zo achterhaalde de realiteit nog maar eens de fictie.

Stand By Me zou geen beeld geven van de nostalgische jaren vijftig zonder de soundtrack, met onder meer Everyday van Buddy Holly, Lollipop van The Cordette, Great Balls of Fire van Jerry Lee Lewis en vanzelfsprekend Stand By Me van Ben E. King. Op die onvergetelijke deuntjes is het ook met open mond kijken naar het schitterende decor dat Oregon vormt en met een bijna lyrische fotografie in beeld gebracht wordt. Het is tegen die achtergrond dat de tocht van de vier jongens bijna mythische proporties aanneemt; een tocht die hen van onschuld naar ervaring voert; een tocht die een band tussen hen vlecht die niet snel verbroken zou worden.

Stand By Me is zo'n klassieker die je keer op keer kan bekijken. Bij voorkeur op zwoele zomeravonden, wanneer je overvallen wordt door nostalgie en herinneringen aan je eigen jeugd en aan je eigen vrienden die uit je leven wandelden. Aan die heerlijke nadagen van de onschuld, waarop je dacht dat de zomer nooit zou eindigen.

PLANEET CINEMA

Planeet Cinema is een online filmmagazine. We bekijken films zonder grenzen: oud of nieuw, populair of obscuur.

We geven graag nieuw schrijftalent de kans om online te publiceren.

Planeet Cinema beschikt over een uitgebreid archief van meer dan 6.000 artikelen sinds 1993.

 

HOME
RECENSIES
ACHTERGRONDEN
FESTIVALS
KLASSIEKERS

Twitter Facebook

 

THEMA

THEMA - UIT DE KUNST
Vrouw in een mannenwereld


Met de hulp van een historica draaide de Franse regisseur Bruno Nuytten in 1988 een biopic over een van Frankrijks meest bekende vrouwelijke kunstenaars uit de negentiende eeuw. De gelijknamige film vertelt haar tragische levensverhaal begeleid door de dramatische muziek voor hoofdzakelijk strijkers van componist Gabriel Yared.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
De beeldhouwer die niet wou schilderen


Quizvraagje voor bij de barbecue: wat hebben Mozes, Johannes de Doper, Marcus Antonius, Henry VIII, Michelangelo en God de Vader zelve gemeenschappelijk? Antwoord: ze werden allemaal op film vereeuwigd door Charlton Heston.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Het spanningsveld van de kunstenaar


Een kunstschilder die in de tweede helft van de negentiende eeuw in het zog van het impressionisme op de kunstscène verschijnt, is Auguste Renoir. Deze Fransman die ongeveer 6000 schilderijen maakte, is echter niet de enige kunstenaar die Gilles Bourdos met de film Renoir in de verf zet.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Genialiteit ondergedompeld in miserie


Quoth the raven: ‘nevermore’. Edgar Allan Poe schreef de beroemde dichtregel in 1845, en sindsdien heeft zijn raaf de populaire cultuur niet meer verlaten. Als zelfs The Simpsons je gedicht opnemen in hun Treehouse of Horrorreeks, weet je dat je het als dichter gemaakt hebt.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Pop-art tot de tiende macht


Thierry Guetta is een Fransman die in Los Angeles een tweedehands kledingzaak heeft. Via via ontmoet hij een street art-kunstenaar en hij – notoir allesfilmer – springt bij en filmt alles. Meer street art-kunstenaars laten zich filmen. Een idee voor een documentaire is geboren. Maar er is iets loos. Guetta zal niet rusten voor hij alle kunstenaars heeft gefilmd. Hij ontmoet er veel. Maar er ontbreekt er een: Banksy, die intussen wereldberoemd is geworden met zijn ironische street art.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Wie is er bang van Alfred Hitchcock?


In 2012, meer dan 30 jaar na zijn dood, verschenen er plots twee films over het leven van Alfred Hitchcock. Het mag een wonder zijn dat het zolang geduurd heeft. Hitchcock was een mysterieus man en een gedroomd object voor een biopic.

>>>

UIT HET ARCHIEF

Lumière
BATTALA EN EL CIELO
Spataderen en cellulitis als kunst
>>>