Meteen naar de tekst springen
Foto: 20th Century Fox

INDEX >> KLASSIEKERS >> PLANET OF THE APES

PLANET OF THE APES
Omgekeerde wereld

 

Hans Dewijngaert | 02/05/2001


Share/Bookmark

De toekomst heeft filmmakers altijd al geïntrigeerd, en zelden hadden ze er een goed oog in. Van Blade Runner tot The Matrix, van Metropolis tot Mad Max: het oogt allemaal maar triestig en treurig. Ook de Franse schrijver Pierre Boulle zag de toekomst niet erg rooskleurig. Zijn Planet of the Apes stuurt ons vijfhonderd jaar de toekomst in, waar zowaar de apen over de mensen regeren. Hoe dat komt, legt Tim Burton ons deze zomer met zijn ongetwijfeld visueel schitterende interpretatie van het verhaal nog eens uit. Om alvast in de stemming te komen, halen we het origineel van 1968 - met spoiler en al! - nog eens vanonder het stof. Welkom op de Apenplaneet.

Je vindt ze, voor nog geen honderd frank, met hopen in tweedehands boekenwinkels: de kleine, beduimelde pocketexemplaren van Pierre Boulles De Apenplaneet. Een oneerbiedige manier om daar te eindigen, want het boek van de Franse romancier behoort zonder twijfel tot een van de klassiekers in de scienceficiton-literatuur. Boulle werd in 1912 geboren in Avignon, was eigenlijk ingenieur, maar bracht acht jaar door in Maleisië. Tijdens de oorlog werd hij gevangen genomen door de Japanners, maar in 1944 wist hij uit het kamp te ontsnappen. Boulle moest toen nog aan zijn literair oeuvre beginnen. Zijn debuut was William Coward in 1950, maar zijn twee bekendste werken waren natuurlijk Bridge on the River Kwai uit 1952 (in 1957 door David Lean verfilmd) en Planet of the Apes uit 1963. Boulle overleed in Parijs, op 30 janauri 1994.

Zijn Planet of the Apes was eigenlijk bedoeld als een ironische fabel in de traditie van zijn landgenoot Voltaire, waarin hij met het verhaal over professor Antelle en zijn twee metgezellen die in 2502 met hun ruimteschip op een onbewoonde planeet landen, de superieure relatie van mens tegenover dier in vraag wilde stellen. Die idee geraakte met de filmversie, die vijf jaar later volgde, bijna geheel op de achtergrond. Scenaristen Michael Wilson (It's a Wonderful Life, The Bridge on the River Kwai) en Twilight Zone-bezieler Rod Serling maakten van de opzet een regelrechte dystopie. Het uitgangspunt (de omgekeerde wereld) was hetzelfde; de morele les (hoe het zover is kunnen komen) wel even anders.

Die originele filmversie uit 1968 werd geregisseerd door Franklin Schaffner, een product van televisie, die zijn carrière bij het journaal van CBS begon, voor hij diverse prijzen wegkaapte als regisseur van tv-series als Twelve Angry Men (1954) en The Defenders (1961), maar na Planet of the Apes toch wat in de anonimiteit zou verzeilen. De film opent met vier astronauten die na een lange ruimtereis op een onbekende planeet crashen, waarbij de vrouwelijke astronaute om het leven komt. Samen met zijn twee companen verkent gezagsvoerder George Taylor (Charlton Heston) de planeet, die heel erg op de aarde lijkt. Er is echter een groot verschil: mensen blijken het ondergeschikte ras te zijn, terwijl gorilla's, chimpansees en orang-oetangs de touwtjes van de samenleving in handen hebben. De wereld op zijn kop dus.

Taylor wordt door de Raad van de Apenplaneet al snel als een bedreiging voor de apenmaatschappij gezien en wordt opgesloten, ook al kent wetgever Zaius (Maurice Evans), de wijze orang-oetang, in feite de geschiedenis van de wereld en weet hij dus dat apen lange tijd door de mens overheerst werden. Taylor vindt alleen steun bij de vrouwelijke aap Nova (Linda Harrison), die hem helpt om te ontsnappen. Na een lange zwerftocht en achtervolging, leert Taylor de ware toedracht. Aan de horizon van een verlaten strand (gefilmd op Zuma Beach in Zuid-Californië) doemt het hoofd van het Vrijheidsbeeld op, de toorts trots de hoogte in, maar vernietigd door een nucleaire oorlog. Die onwaarschijnlijke ontknoping behoort ongetwijfeld tot de meest verrassende en knapste uit de geschiedenis van de sciencefiction-film (al mocht het originele einde van het boek er ook zijn), en droeg in grote mate bij tot de cultstatus die de prent na meer dan dertig jaar verworven heeft.

Net als de acteerprestatie van Charlton Heston natuurlijk, met rollen in The Ten Commandments (1956) en Ben-Hur (1959) toen al een levende legende. Het was producer Arthur Jacobs die Heston de rol van Taylor aanbood. Jacobs had in 1963 al de rechten van Planet of the Apes gekocht, maar moest vijf jaar met zijn plannen leuren om het verkocht te krijgen. Vóór Dick Zanuck van de Fox Studio's toehapte, deden de andere filmmaatschappijen zijn idee als onverfilmbaar af. Om de kosten van de productie te drukken, maakten de scenaristen van de apenplaneet (anders dan in het boek) een primitieve samenleving. De prachtige locaties in Arizona en de make-up van John Chambers (The Island of Dr. Moreau, The Phantom of Paradise, Halloween II) deden de rest. Chambers en zijn team deden er meer dan zes maanden over om de maskers een geloofwaardig uitzicht te geven. De acteurs brachten dagelijks bijna vijf uur in de make-up-kamer door en geraakten zó aan hun dierlijk alter ego gewend dat ze tegen het einde van de opnames meestal per soort aten en ontspanden: de apen, orang-oetangs en chimpansees. De vreemde wetten van de natuur.

Planet of the Apes is een film met vele onvergetelijke momenten, maar geen enkele overtreft waarschijnlijk de intensiteit van de scène waarin Charles Heston - met al zijn charisma en uitstraling - voor het eerst tegen de apen spreekt: 'Get your stinking paws off me, you damned dirty ape!' Of wat te denken van de scène waarin Cornelius voorleest uit het heilige schrift van de apen: 'Beware the beast man, for he is the Devil's pawn. Alone among God's primates, he kills for sport or lust or greed. Yea, he will murder his brother to possess his brother's land. Let him not breed in great numbers, for he will make a desert of his home and yours. Shun him, for he is the harbinger of death.' De rol van Cornelius was er trouwens eentje van Roddy McDowall, die zijn hele verdere leven als een aap zou doorbrengen: hij speelde mee in vier van de vijf Apes-films en had ook een rol in de televisie-serie.

Planet of the Apes, gemaakt met een budget van bijna zes miljoen dollar, bracht uiteindelijk zo'n 26 miljoen dollar op. Meer dan genoeg om een franchise op gang te trekken die vandaag nog altijd niet gestopt is. In het kielzog van het origineel kwamen vier sequels: Beneath the Planet of the Apes (1970), Escape from the Planet of the Apes (1971), Conquest of the Planet of the Apes (1972) en Battle for the Planet of the Apes (1973). De filmfranchise liep uit in een live action serie, die het in 1974 op de Amerikaanse tv-zender CBS veertien afleveringen uitzong, en een animatieserie van dertien afleveringen in 1975.

Natuurlijk kijken Apes-fans uit naar 27 juli, wanneer in Amerika visualist Tim Burton voor 20th Century Fox zijn visie op de Apenplaneet loslaat. Het wordt de film die ooit door James Cameron en Arnold Schwarzenegger zou gemaakt worden (ooit was ook Michael Bay in de running), maar niemand is er rouwig om dat de regisseur van Sleepy Hollow, Batman en Beetlejuice zijn tanden in het project zette. Met Mark Wahlberg, Kris Kristofferson, Tim Roth, Helena Bonham Carter en Michael Clarke Duncan in de cast, cameo's van onder meer George Clooney, Linda Harrison en Charlton Heston, en Rick Baker (Star Wars) als make-up designer belooft het allemaal veel goeds. Tim Burton zou naar verluidt vijf eindes van zijn film hebben gedraaid. Erg benieuwd of de regisseur straffer uit de hoek kan komen dan de ontknoping van het origineel.

PLANEET CINEMA

Planeet Cinema is een online filmmagazine. We bekijken films zonder grenzen: oud of nieuw, populair of obscuur.

We geven graag nieuw schrijftalent de kans om online te publiceren.

Planeet Cinema beschikt over een uitgebreid archief van meer dan 6.000 artikelen sinds 1993.

 

HOME
RECENSIES
ACHTERGRONDEN
FESTIVALS
KLASSIEKERS

Twitter Facebook

 

THEMA

THEMA - UIT DE KUNST
Vrouw in een mannenwereld


Met de hulp van een historica draaide de Franse regisseur Bruno Nuytten in 1988 een biopic over een van Frankrijks meest bekende vrouwelijke kunstenaars uit de negentiende eeuw. De gelijknamige film vertelt haar tragische levensverhaal begeleid door de dramatische muziek voor hoofdzakelijk strijkers van componist Gabriel Yared.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
De beeldhouwer die niet wou schilderen


Quizvraagje voor bij de barbecue: wat hebben Mozes, Johannes de Doper, Marcus Antonius, Henry VIII, Michelangelo en God de Vader zelve gemeenschappelijk? Antwoord: ze werden allemaal op film vereeuwigd door Charlton Heston.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Het spanningsveld van de kunstenaar


Een kunstschilder die in de tweede helft van de negentiende eeuw in het zog van het impressionisme op de kunstscène verschijnt, is Auguste Renoir. Deze Fransman die ongeveer 6000 schilderijen maakte, is echter niet de enige kunstenaar die Gilles Bourdos met de film Renoir in de verf zet.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Genialiteit ondergedompeld in miserie


Quoth the raven: ‘nevermore’. Edgar Allan Poe schreef de beroemde dichtregel in 1845, en sindsdien heeft zijn raaf de populaire cultuur niet meer verlaten. Als zelfs The Simpsons je gedicht opnemen in hun Treehouse of Horrorreeks, weet je dat je het als dichter gemaakt hebt.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Pop-art tot de tiende macht


Thierry Guetta is een Fransman die in Los Angeles een tweedehands kledingzaak heeft. Via via ontmoet hij een street art-kunstenaar en hij – notoir allesfilmer – springt bij en filmt alles. Meer street art-kunstenaars laten zich filmen. Een idee voor een documentaire is geboren. Maar er is iets loos. Guetta zal niet rusten voor hij alle kunstenaars heeft gefilmd. Hij ontmoet er veel. Maar er ontbreekt er een: Banksy, die intussen wereldberoemd is geworden met zijn ironische street art.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Wie is er bang van Alfred Hitchcock?


In 2012, meer dan 30 jaar na zijn dood, verschenen er plots twee films over het leven van Alfred Hitchcock. Het mag een wonder zijn dat het zolang geduurd heeft. Hitchcock was een mysterieus man en een gedroomd object voor een biopic.

>>>

UIT HET ARCHIEF

Universal Pictures
MONSTERS VS ALIENS
DreamWorks gaat WALL-E achterna
>>>