Meteen naar de tekst springen
Foto: United International Pictures

INDEX >> KLASSIEKERS >> REAR WINDOW

REAR WINDOW
Meesterlijk voyeurisme

 

Jo Anseeuw | 06/11/2000


Share/Bookmark

Sir Alfred Hitchcock zelf zou het met zijn verwrongen zin voor humor waarschijnlijk zeer amusant gevonden hebben: net nu de hele wereld zijn voyeuristische neigingen kan botvieren in Big Brother en aanverwante onzin, wordt zijn meesterwerk Rear Window na een fikse opknapbeurt terug in roulatie gebracht. Daarin confronteert hij zijn bioscooppubliek met die vreemde menselijke neiging om stiekem even binnen te gluren in andermans leven. Een betere timing had zelfs Hitchcock niet kunnen bedenken. Onze klassieker van de maand.

Mensen hebben de vreselijk irritante maar ook bijna niet te onderdrukken neiging om toch even door de gordijntje binnen te kijken in de privé-wereld van iemand anders. Even te kijken hoe de ander het er vanaf brengt, hoe die zich nu echt gedraagt achter de schermen van zijn persoonlijke leefwereld. Het is een fascinerende bezigheid, vooral wanneer de ellende of de smeuïgheid er vanaf begint te druipen. Waarom anders vormen zich heel spontaan kijkfiles terwijl er iemand aan de andere kant van de weg ligt te creperen? Waarom stemmen we massaal af op die tv-programma's waarin extremen in onze maatschappij zich voor het oog van de camera geheel bloot geven? Waarom zetten we anders onze hersenen even op nonactief om toch maar mee te genieten van de niet-gebeurtenissen in een artificeel huis waar we dankzij een batterij camera's, en vooral zonder schaamtegevoel, kunnen meegluren naar het saaie dagdagelijkse leven van enkele doordeweekse mensen? Waarom is het zo moeilijk om de ogen af te wenden wanneer je beseft dat je op verboden terrein bent terechtgekomen? Misschien omdat we even zelf willen wegvluchten uit ons saai bestaan, omdat we even de emoties en de pijn willen voelen van die andere, even mee het hart willen verliezen wanneer dat van een ander gebroken wordt, even mee willen lijden, om je daarna beter te voelen omdat het aan deze kant van de lijn nog zo slecht niet is. Of om even te kunnen meegenieten van een andere wereld, een ander leven. Een wereld waarvoor je ook graag twee uur in de duisternis van een cinemazaal wilt vertoeven. Een wereld waarin meesters als Alfred Hitchcock aan de touwtjes trekken. Want zoals de meester het zelf zei: film is als het leven, maar dan wel met alle saaie stukken weggeknipt.

Met Rear Window maakte Hitchcock in 1954 een meesterwerk over voyeurisme, en in zijn kielzog sleepte hij het voltallig publiek mee, dat door de uitgekiende regie samen met Jimmy Stewart en zijn telelens kon meegluren in het leven van z'n buren. Stewart speelt de fotograaf L.B. Jeffries (Jeff), die wegens een gebroken been vast zit in zijn appartement, en zijn tijd doorbrengt met het begluren van de andere appartementen die allemaal uitkijken op de grote binnenkoer. Rondom hem wonen doordeweekse mensen die elk zo goed mogelijk hun leven proberen te leiden, maar waarvan de hoogte- en laagtepunten niet kunnen ontsnappen aan de aandachtige fotograaf. Zo is er miss Lonelyhearts die etentjes organiseert voor die denkbeeldige liefde die ze zo graag zou hebben, miss Torso die voldoende mannelijke aandacht krijgt, het kinderloos koppel dat hun substituut-hond in een mand in de tuin laat zakken, het pas gehuwd koppel dat nog volop in de wittebroodsweken zit. En Mr. Thorvald (Raymond Burr), een man wiens vrouw de hele dag in bed ligt, en hem het leven zuur maakt. Nadat Jeff 's nachts door een schreeuw is wakker geworden, bemerkt hij dat de vrouw uit bed verdwenen is, en begint hij te vermoeden dat Throvald haar vermoord heeft.

Jeff probeert zijn achterdochtigheid over te hevelen naar zijn twee regelmatige bezoekers: Stella en Lisa. Zijn verpleegster Stella (Thelma Ritter) vindt het echter ongeoorloofd dat hij de hele dag peeping Tom speelt. En ook zijn verloofde Lisa Fremont (Grace Kelly) lacht in het begin zijn verdenkingen weg. Zij zit er meer mee in dat Jeff zich niet wil binden aan haar. Langzaam worden Stella en Lisa overtuigd dat Jeff wel eens gelijk zou kunnen hebben, en worden ze meegesleurd in zijn voyeurisme.

Rear Window stond samen met Trouble With Harry, Rope, vertigo en The Man Who Knew Too Much bekend als één van de 5 lost Hitchocks nadat ze door de meester zelf werden teruggekocht, en werden opgeborgen als erfenis voor zijn dochter. Pas rond 1984 werden de films terug in omloop gebracht. Rear Window werd onlangs volledig gerestaureerd, en kreeg in de Verenigde Staten in het begin van het jaar een nieuwe kans, tot verrukking van veel filmliefhebbers die de film in zijn pracht en praal op groot scherm konden bewonderen. In België brengt UIP de film vanaf 8 november (Brussel en Leuven) en 22 november (Antwerpen en Gent) weer in de zalen. Andere steden volgen later.

In Rear Window, dat samen met Vertigo, North by North West en Psycho tot de beste Hitchcocks wordt gerekend, bespeelt hij een aantal van zijn klassieke thema's. Veel van zijn helden hebben problemen met blondines, en in Rear Window komt ook zijn fascinatie voor voyeurisme duidelijk tot uiting. Maar Hitchcock zou geen meester zijn als hij geen stap verder ging. In plaats van een film te maken over een voyeur zorgt hij ervoor dat het publiek mee in de rol wordt getrokken. Het venster waar Jeff doorheen zit te loeren, komt immers overeen met het bioscoopscherm waarop wij naar het denkbeeldig leven van anderen zitten te staren. Niet voor niets wordt in één van de eerste shots het gordijn symbolisch opengetrokken. En buiten enkel uitzonderingen op het einde van de film krijgen we de binnenplaats (toen de grootste set ooit op de Paramount terreinen) met z'n appartementen enkel te zien vanuit het appartement van Jeff. Net als hij moeten we het stellen met de observaties die van daaruit, al dan niet uitvergroot met zijn telelens, te zien zijn.

Jeff zit noodgedwongen in de positie van een passieve kijker (en samen met hem het publiek). Pas later beseft hij dat hij ook een actieve rol kan spelen, en dan is het ironisch gezien zijn vriendin Lisa die het heft in eigen handen neemt. Naast het voyeurisme is immers ook het zich binden aan iemand één van de belangrijkste thema's in de film. Jeff heeft het moelijk om zich nu eens echt te binden aan de beeldschone Lisa. Volgens hem zou zij immers nooit zijn levenswijze als fotograaf aankunnen. Want uiteindelijk zit zij volgens hem enkel in modemagazines te bladeren, en te denken aan haar nieuwe jurken die ze nooit tweemaal draagt. Als fotograaf is hij blijkbaar meer geïnteresseerd in wat hij door een lens kan waarnemen dan wat hij in zijn handen kan houden. Zouden filmcritici het bij het rechte eind hebben als ze beweren dat ook zijn volledig in gips gehuld been symbool staat voor zijn schrik voor impotentie? Het is pas wanneer zij actief begint mee te spelen in het moordmysterie dat zij weer een interessante levenspartner voor hem wordt. Wanneer ze op het einde van de film een voor het plot belangrijke trouwring vindt en die over haar vinger schuift betekent het dus veel meer dan op het eerste gezicht blijkt. Heeft ze door de ring te vinden haar status als terechte echtegenote verworven?

Hitchcock is de Master of Suspense en ook bij Rear Window weet hij de personages en zijn publiek tot het einde in spanning te houden. Niet alleen omwille van het moordscenario, maar ook omwille van de vele leuke dialogen en de relatie tussen Jimmy Steward en Grace Kelly. Zij wisselen trouwens in het begin van de film één van de beroemdste en sensueelste filmkussen ooit uit. Jeff heeft als fotograaf een geoefend oog voor alles wat mooi en bijzonder is, alleen ziet hij het bijzondere in Lisa niet.

Voor Hitchcock was het vertellen van een verhaal nog steeds belangrijker dan het verhaal zelf. Van hem komt dat ook de term McGuffin, iets dat op zich onbelangrijk is maar in een verhaal geïntroduceerd wordt om de bal aan het rollen te brengen. Ook de acteurs zelf waren volgens hem enkel een instrument in het vertellen van het verhaal. Nadat hij de film op voorhand volledig had voorbereid en in storyboards had neergetekend, kon hij naar verluidt de hele film in zijn hoofd afspelen. Niet te verwonderen dus dat hij zijn acteurs ook als vee omschreef. Want vermits hij perfect wist wat hij wou, moesten ze enkel zijn commando's opvolgen. Voor Rear Window gebruikte hij het script van John Michael Hayes naar een kort verhaal van Cornell Woolrich als basis, om dan met zijn technisch en artistiek meesterschap het publiek aan het scherm te kluisteren. Een aantal shots zijn dan ook onvergetelijk. Zoals wanneer Burr in het duister een sigaret zit te roken, of wanneer hij beseft dat hij bespied wordt en recht in de lens van Jeff kijkt. Even zijn de rollen van het voyeurisme omgekeerd, voelt Jeff zich de bekekene en komt de film in een ijzingwekkende stroomversnelling terecht.

In de Internet Movie Database staat Rear Window op de 12e plaats, terwijl de film op de AFI-lijst van 100 beste films netjes op de 42e plaats werd gezet. De in 1899 in Londen geboren Hitchcock hield er een oscar voor beste regie aan over, maar zou pas in 1979, een jaar voor zijn dood, vereerd worden met een Life Achievement Arward. Voor de meesten staat het nu vast dat hij één van de allergrootste regisseurs allertijden was, maar ooit is dat anders geweest. Want niettegenstaande hij op het einde van de jaren vijftig nog drie onovertroffen meesterwerken op rij maakte (Vertigo, North By Northwest en Psycho) kreeg hij ook veel kritiek te verduren, onder meer op het nu klassiek geachte Vertigo. Door zijn succes werd hij minder serieus genomen als artiest. Het feit dat hij een eigen televisieshow had, zal ook wel niet in goede aarde gevallen zijn. Critici vonden in die tijd alles wat uit Hollywood kwam minderwaardig en dweepten zelf met de Europese cineasten zoals Godard en Truffaut. Die op hun beurt aanbaden echter regisseurs als Hitchcock, Sam Fuller en Frank Tashlin. Het is dan ook niet te verwonderen dat Francois Truffaut als één van zijn grootste bewonderaars het beroemdste interview-boek rond Hitchcock geschreven heeft.

De tijd heeft Truffaut en zijn companen gelijk gegeven, want nu nog gaan regisseurs maar al te graag lenen bij de meester zelf. Zo komen Blow-Up van Antonioni en The Conversation van Francis Ford Coppola dicht in de beurt van Rear Window. Ook Brian DePalma is een notoir Hitchcock-fanaat. Zijn shot bijvoorbeeld in Snake Eyes waarin hij over de hotelkamers heen zweeft met zijn camera is zo gepikt uit Rear Window. Heel recent nog grabbelde Robert Zemeckis gretig in de Hitchcock trukendoos voor What Lies Beneath. Er is het voyeurisme natuurlijk, maar ook Psycho komt met z'n douche om de hoek kijken. Psycho inspireerde trouwens het slasher-genre, The Birds de rampenfilm en North By Northwest is de directe voorloper van James Bond.

Met Rear Window wou Hitchcock ongetwijfeld gewoon een stukje entertainment creëeren. Dat de film bijna een halve eeuw later bekeken zou worden als een klassieker kan hij onmogelijk beseft hebben. Door de film jaren uit roulatie te halen wilde hij immers enkel bereiken dat er bij een re-release voldoende volk zou komen opdagen. Een zuiver commerciële zet dus, want zelf nam hij niet de minste voorzorg om zijn films in perfecte staat te bewaren. In zijn ogen hadden ze hun dienst bewezen. Of hoe ook een grootmeester het soms bij het verkeerde eind kan hebben.

PLANEET CINEMA

Planeet Cinema is een online filmmagazine. We bekijken films zonder grenzen: oud of nieuw, populair of obscuur.

We geven graag nieuw schrijftalent de kans om online te publiceren.

Planeet Cinema beschikt over een uitgebreid archief van meer dan 6.000 artikelen sinds 1993.

 

HOME
RECENSIES
ACHTERGRONDEN
FESTIVALS
KLASSIEKERS

Twitter Facebook

 

THEMA

THEMA - UIT DE KUNST
Vrouw in een mannenwereld


Met de hulp van een historica draaide de Franse regisseur Bruno Nuytten in 1988 een biopic over een van Frankrijks meest bekende vrouwelijke kunstenaars uit de negentiende eeuw. De gelijknamige film vertelt haar tragische levensverhaal begeleid door de dramatische muziek voor hoofdzakelijk strijkers van componist Gabriel Yared.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
De beeldhouwer die niet wou schilderen


Quizvraagje voor bij de barbecue: wat hebben Mozes, Johannes de Doper, Marcus Antonius, Henry VIII, Michelangelo en God de Vader zelve gemeenschappelijk? Antwoord: ze werden allemaal op film vereeuwigd door Charlton Heston.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Het spanningsveld van de kunstenaar


Een kunstschilder die in de tweede helft van de negentiende eeuw in het zog van het impressionisme op de kunstscène verschijnt, is Auguste Renoir. Deze Fransman die ongeveer 6000 schilderijen maakte, is echter niet de enige kunstenaar die Gilles Bourdos met de film Renoir in de verf zet.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Genialiteit ondergedompeld in miserie


Quoth the raven: ‘nevermore’. Edgar Allan Poe schreef de beroemde dichtregel in 1845, en sindsdien heeft zijn raaf de populaire cultuur niet meer verlaten. Als zelfs The Simpsons je gedicht opnemen in hun Treehouse of Horrorreeks, weet je dat je het als dichter gemaakt hebt.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Pop-art tot de tiende macht


Thierry Guetta is een Fransman die in Los Angeles een tweedehands kledingzaak heeft. Via via ontmoet hij een street art-kunstenaar en hij – notoir allesfilmer – springt bij en filmt alles. Meer street art-kunstenaars laten zich filmen. Een idee voor een documentaire is geboren. Maar er is iets loos. Guetta zal niet rusten voor hij alle kunstenaars heeft gefilmd. Hij ontmoet er veel. Maar er ontbreekt er een: Banksy, die intussen wereldberoemd is geworden met zijn ironische street art.

>>>

THEMA - UIT DE KUNST
Wie is er bang van Alfred Hitchcock?


In 2012, meer dan 30 jaar na zijn dood, verschenen er plots twee films over het leven van Alfred Hitchcock. Het mag een wonder zijn dat het zolang geduurd heeft. Hitchcock was een mysterieus man en een gedroomd object voor een biopic.

>>>

UIT HET ARCHIEF

Foto: 1 More Film
TRAVELLERS AND MAGICIANS
Levenslessen uit Bhutan
>>>